Сусветны дзень аховы навакольнага асяроддзя, які адзначаецца 5 чэрвеня, з'яўляецца выдатным нагодай прыцягнуць увагу грамадства да праблем прыродаахоўнай дзейнасці, забеспячэння экалагічнага дабрабыту, захавання камфортнага асяроддзя для жыцця людзей.
Сусветны дзень аховы навакольнага асяроддзя, які адзначаецца 5 чэрвеня, з'яўляецца выдатным нагодай прыцягнуць увагу грамадства да праблем прыродаахоўнай дзейнасці, забеспячэння экалагічнага дабрабыту, захавання камфортнага асяроддзя для жыцця людзей. Напярэдадні прафесійнага свята старшыня абласнога камітэта прыродных рэсурсаў і аховы навакольнага асяроддзя Віктар Галанаў у інтэрв'ю «Віцебскім весткам» распавёў, чым жывуць спецыялісты прыродаахоўнага ведамства ў юбілейны для службы год, пра новаўвядзенні, поспехі і паўсядзённыя клопаты эколагаў.
— У 2020-м беларускія экологи адзначаюць 60-годдзе ўтварэння службы. Як захоўваеце памяць пра тых, хто ствараў яе ў Віцебскай вобласці, забяспечваеце пераемнасць традыцый, як удаецца праз гады захоўваць карпаратыўны дух і прывіваць яго новым пакаленням спецыялістаў-эколагаў?
— Сапраўды, гэты год для нашай службы юбілейны. Трэба адзначыць, што пераемнасці і развіццю традыцый у сферы аховы навакольнага асяроддзя надаецца вялікая ўвага на дзяржаўным узроўні. Створана прававая база, якая дазваляе дакладна рэгуляваць і кантраляваць выкарыстанне прыродных рэсурсаў.
Кожнае пакаленне эколагаў уносіць свой уклад у станаўленне і развіццё прыродаахоўнай службы, але ва ўсе часы для яе застаецца нязменнай агульная задача: абараняць і берагчы навакольнае асяроддзе. Бо наша вобласць — гэта куток унікальнай прыроды, аб'ект пільнай увагі для жадаючых убачыць і пазнаць самабытную Беларусь. Добра захаваныя лясныя, азёрна-рачныя, балотныя комплексы, непаўторныя помнікі прыроды, багатыя паляўнічыя і рыбалоўныя ўгоддзі — усё гэта прыцягвае ў паўночны рэгіён шматлікіх турыстаў. Шэраг ахоўных прыродных тэрыторый Віцебшчыны маюць статус помнікаў ЮНЕСКА. Наша зямля служыць крыніцай карысных выкапняў, значных для развіцця эканомікі краіны.
Калектыў камітэта і інспекцый — гэта людзі з актыўнай жыццёвай пазіцыяй, аднадумцы, якія шмат робяць для таго, каб навакольнае асяроддзе было спрыяльным. Аб стабільнасці калектыву сведчыць той факт, што больш за 25% спецыялістаў у нашай структуры працуюць не менш за 10 гадоў. На пачатку стварэння службы стаялі Мікалай Мікалаевіч Адзінцоў, Мікалай Васільевіч Каліна, Віктар Паўлавіч Аліфіранка, Браніслаў Віктаравіч Плавінскі. Гэтыя людзі, аддаючы ўласныя сілы, вопыт, веды, закладвалі фундамент сучаснай прыродаахоўнай службы, вызначалі стратэгічныя напрамкі дзейнасці экалагаў. Мы па праву ганарымся нашымі ветэранамі, а таксама тымі, хто сёння забяспечвае аўтарытэт камітэта — гэта Пётр Васільевіч Дук, Жанна Валяр'янаўна Алейнікава, Юрый Валер'евіч Каралёў, Лідзія Апанасаўна Асіпенкава, Аляксандр Яўгенавіч Ваяводаў. Гэта сапраўдныя вучні сваіх высакародных настаўнікаў.
— Якія пытанні ўпершыню трапілі ў поле зроку экалагаў у мінулым годзе, на якія прыродаахоўныя аспекты робіце акцэнт сёння?
— У 2019-м экалогі Віцебшчыны далучыліся да вырашэння праблемы мінімізацыі выкарыстання палімернай упакоўкі. Абласны камітэт прыродных рэсурсаў і аховы навакольнага асяроддзя сумесна з зацікаўленымі ведамствамі падрыхтаваў план дзеянняў па паэтапным зніжэнні выкарыстання палімернай упакоўкі і яе замяшчэнні экалагічна бяспечнай. Дакумент, разлічаны на перыяд да 2025 года, прадугледжвае ўкараненне кантэйнернай сістэмы раздзельнага збору камунальных адходаў у раёнах індывідуальнай жылой забудовы Віцебска, Наваполацка, райцэнтраў, арганізацыю раздзельнага збору адходаў на вёсцы, у садаводчых таварыствах. У ліку мерапрыемстваў таксама вывад з эксплуатацыі ўсіх міні-палігонаў цвёрдых камунальных адходаў, будаўніцтва аб'ектаў для сартавання і перапрацоўкі камунальных адходаў, развіццё вытворчасці і выкарыстання экалагічна бяспечнай упакоўкі.
Акрамя таго, сёння вялікая ўвага надаецца пытанням унядрэння прынцыпаў «зялёнай эканомікі», энергазберагальных тэхналогій ачысткі выкідаў у атмасфернае паветра і сцёкавых вод, перапрацоўцы і выкарыстанні адходаў, што дае магчымасць знізіць шкоднае ўздзеянне на навакольнае асяроддзе.
У мэтах захавання біялагічнай і ландшафтнай разнастайнасці працягваецца праца па выяўленні і ахове тыповых і рэдкіх прыродных ландшафтаў і біятопаў, прадухіленні распаўсюджвання боршчэўніка Сасноўскага і іншых відаў інвазіўных раслін.
За апошнія гады плошча заказнікаў і помнікаў прыроды рэспубліканскага і мясцовага значэння павялічана на 8,4 тыс. га і складае 392,9 тыс. га ( 9,8 % плошчы вобласці).
Акрамя таго, застаецца актуальнай дзейнасць па навядзенні парадку на зямлі, добраўпарадкаванні і азеляненні населеных пунктаў, каардынатарам якой выступае экалагічная служба.
— Калі плануецца адкрыццё смеццесартавальнага завода ў Віцебску, на якія моманты звяртае ўвагу экалагічная служба пры падрыхтоўцы аб'екта да эксплуатацыі? Якія яшчэ значныя, па Вашай ацэнцы, праекты рэалізуюцца ў сферы абыходжання з адходамі?
— Завод плануецца ўвесці ў эксплуатацыю сёлета летам. Ён ужо пабудаваны, завезена і змантавана абсталяванне. Пусканаладачныя работы павінны правесці замежныя спецыялісты, прыезд якіх пакуль пад пытаннем з-за эпідэміялагічнай сітуацыі. Завод прызначаны для прыёму і сартавання камунальных адходаў аб'ёмам 100 тыс. тон у год, з выманнем другасных матэрыяльных рэсурсаў для наступнага выкарыстання — ПЭТ-бутэлькі, пластмасы, арганічныя адходы.
На Віцебшчыне да 2030 года будуць пабудаваны яшчэ 5 міжрэгіянальных комплексаў па абыходжанні з цвёрдымі камунальнымі адходамі (ЦКА).
Цяпер праектуецца аб'ект «Полігон ЦКА г. Орша» для Аршанскага, Дубровенскага і Талачынскага раёнаў. Да яго будаўніцтва плануецца прыступіць у IV квартале. Таксама ў бягучым годзе пачнецца праектаванне Наваполацкага рэгіянальнага комплексу па абыходжанні з ЦКА, які будзе абслугоўваць Полацкі, Ушацкі і Расонскі раёны.
З 2020 года ў краіне рэалізуецца праект міжнароднай тэхнічнай дапамогі «Устойлівае кіраванне стойкімі арганічнымі забруджвальнікамі і хімічнымі рэчывамі ў Рэспубліцы Беларусь, ГЭФ-6», па якім непрыдатныя пестыцыды, што захоўваюцца на складах сельгасарганізацый Віцебшчыны, павінны быць вывезены за межы краіны на экалагічна бяспечнае знішчэнне. Праектам прадугледжана фінансавая дапамога арганізацыям таксама пры знішчэнні абсталявання, якое змяшчае поліхлараваныя біфенілы (небяспечныя рэчывы, якія адносяцца да стойкіх арганічных забруджвальнікаў).
— Якая сітуацыя з інвазівнымі відамі раслін, і што неабходна зрабіць, каб праблема рэгулявання іх колькасці не стаяла ў рэгіёне так востра?
— Пытанне застаецца актуальным, асабліва з боршчаўніком Сасноўскага, плошча распаўсюджвання якога на Віцебшчыне складае 86% ад плошчы ў цэлым па рэспубліцы. Цяпер устаноўлена 4027 месцаў яго росту агульнай плошчай каля 4 тыс. га. Самымі інвазіўнымі раёнамі вобласці з'яўляюцца Ушацкі, Віцебскі, Гарадоцкі, Браслаўскі, Сенненскі, Мёрскі.
У Чашніцкім раёне ўсе месцы росту боршчаўніка Сасноўскага знішчаны. На кантролі знаходзіцца 12 участкаў.
Работы па барацьбе з інвазіўнай раслінай штодзённа кантралююцца камітэтам і інспекцыямі. У 2020-м на гэтыя мэты з мясцовых бюджэтаў прадугледжана 551,5 тыс. рублёў. Зямлекарыстальнікі на правядзенне работ накіроўваюць уласныя сродкі.
Найбольш эфектыўны метад барацьбы з боршчаўніком Сасноўскага – хімічны, з выкарыстаннем спецыяльных хімічных рэчываў (гербіцыдаў), якія выклікаюць гібель раслін.
У бягучым годзе гэтым метадам плануецца апрацаваць больш за 70 % (2794 га) наяўных плошчаў. Для замацавання атрыманага выніку неабходны паўторныя апрацоўкі на працягу 4-5 гадоў запар.
— Як праходзіць кампанія «Абсталюем малую радзіму» і якія найбольш паказальныя праекты, рэалізаваныя ў рамках гэтай ініцыятывы?
— Экалагічная кампанія Мінпрыроды атрымала падтрымку на Віцебшчыне. У актыве яе ўдзельнікаў сотні добрых спраў, якія зрабілі чысцейшай і прыгажэйшай нашу вобласць.
Другі год запар асноўныя яе мерапрыемствы накіраваны на азеляненне.
У гарадах і іншых населеных пунктах пасаджана амаль 25 тыс. дрэў і 12,5 тыс. кустоў, у прыдарожных палосах — яшчэ больш за 7 тыс. раслін сіламі дарожных службаў.
У гэтых акцыях удзельнічаюць работнікі тэрытарыяльных органаў Мінпрыроды, жыхары населеных пунктаў, прадстаўнікі выканкамаў, працоўных калектываў, грамадскіх аб'яднанняў, святары. У красавіку работнікі камітэта высадзілі дрэвы на бульвары ў віцебскім мікрараёне Медцэнтр, а спецыялісты інспекцый — на тэрыторыях лясніцтваў. Азеляненне працягнецца восенню.
Таксама праводзяцца мерапрыемствы па добраўпарадкаванні. Напрыклад, Лепельская інспекцыя і педагогі мясцовага аграрна-тэхнічнага каледжа навялі парадак на прыбярэжных палосах возера Лепельскае і ракі Ула. Дубровенская інспекцыя сумесна з актывістамі БРСМ ачысцілі ад смецця бераг вадасховішча «Бярозкі» ў райцэнтры.
Цяпер абвешчана акцыя па добраўпарадкаванні крыніц.
Карыстаючыся нагодай, хачу сказаць дзякуй усім, хто ўносіць уклад у захаванне прыроды і прымнажэнне яе багаццяў! Ад імя камітэта віншуем усіх неабыякавых да экалагічных праблем людзей са святам. Асобныя словы падзякі — калегам і ветэранам прыродаахоўнай службы за сумесную працу па ўдасканаленні сістэмы аховы навакольнага асяроддзя з пажаданнямі моцнага здароўя, дабрабыту і цярпення ў нашай высакароднай справе!