Будучая навуковая эліта. Юныя фізікі з гімназіі Віцебска канкуруюць з ліцэістамі краіны

Лёгкая задача аказалася ў разы складаней, чым чакалася. А калі яе прадстаўлялі на турніры, многія прызнаваліся, што ламалі галовы і не ведалі, як наогул да яе падысці. "Мы і тэорыю ўдару з "Тэарэтычнай механікі" 2-га курса ўніверсітэта ўзялі, нейкія дадатковыя прыстасаванні выкарыстоўвалі. Паветранадзімалку нават давялося купіць, каб даказаць, што справа не ў атмасферным ціску. Гэта падкапаючы паток паветра стварае паніжаны ціск. І гэты эфект утрымлівае лінейку", - энергічна тлумачыць Ніка Цішчанка.

Падрыхтаваўшы ўсё неабходнае для эксперыменту, дзесяцікласнік Кірыл Сухарэў кідае шарык на накрытую лістом фармату А4 лінейку. Пасля ўдару яна змяняе становішча, але застаецца на стале. Тое ж самае ён паўтарае ўжо без паперы. "Адрозненні заўважныя няўзброеным вокам", - рэзюмуе юнак. Іншы дзесяцікласнік Станіслаў Гаранін заціскае штангенцыркулем спружыну і апускае яе ў мыльны раствор. "Затым слінкі расцягваецца. Утвараюцца віткі, мыльную плёнку пратыкаем іголкай. Мы здымалі запаволенае відэа і аналізавалі рух плёнкі", - удакладняе ён.

Педагог дадае: у інтэрнэце было разгледжана толькі рух плёнкі ў выпадку, калі пракол робіцца знізу. "Яна яшчэ і вертыкальна размяшчалася", - падхоплівае хтосьці з юных фізікаў. "У версіі, якая была ў інтэрнэце, толькі адзін параметр узялі, мы ж даследавалі адразу шмат. Акрамя таго, знайшлі і розныя формы слінкі. УШмат з напісанага - фэйкі: распрацавалі тэорыю, пачынаем праводзіць эксперымент, а не атрымліваецца". Адзін з такіх міфаў датычыўся досведу "Пінг-понг ракета". Шарык для настольнага тэнісу змяшчаецца ў ёмістасць з вадой, якую апускаюць на зямлю. Пасля падзення ёмістасці шарык можа ўзляцець на вялікую вышыню.

"Тут вывучаецца кумулятыўны эфект. Калі ёмістасць з вадой падае на зямлю, утвараецца невялікая бруя, якая можа нешта падкінуць. Там паказваліся эфекты, згадваўся эфект змочвання. Насамрэч, калі мы сталі праводзіць досвед, змазвалі шарык ад пінг-понгу алеем, гліцэрынам і гэтак далей - наадварот. Без гліцэрынавай змазкі мячык падскоквае на 1,5-2 м, а тут быў вынік 4,26 м", - тлумачыць настаўнік.

Хлопцы праводзілі гэты досвед на ганку ў прысутнасці шматлікіх гледачоў - за запускам "Пінг-понг ракеты" сачыла палова гімназіі.

Змякалка фізіка. І як у назве каманды з'явіўся Ремер

Вялікія адкрыцці пачынаюцца з малых крокаў, часам і з кароткага адказу на ўроку. У дадзеным выпадку гаворка пра талент дзяцей, які ўчасу разгледзела дасведчаны настаўнік. Цяперашні склад "РемерУмок" сфарміраваўся ў мінулым навучальным годзе, цалкам абнавіўшы каманду. Выпускнікі гімназіі паступілі ў розныя ВНУ Беларусі.

"Кожны выпадак асаблівы, - распавядае Ніка Генадзьеўна, як хлопцы прыходзілі ў каманду. - Кірыл Сухарэў у 7-м класе, калі толькі пачаў вывучаць фізіку, атрымліваў 5-6-7 балаў. Але ён даваў на ўроку кропкавыя адказы, сапраўды не банальныя, дзе патрэбна змякалка і востры погляд на нейкую сітуацыю". Тады яна і заўважыла ў гімназісце талент, які варта развіваць. Сам Кірыл тлумачыць, што неяк на базавым уроку назіраў за працай старэйшакласнікаў. Яны рыхтаваліся да турніру юных фізікаў. Каманда не без азарту праводзіла эксперымент, абмяркоўвала працэс. А даследавалі гімназісты гук, які выдаваўся пры траплянні металічнага шарыка на нацягнутую на пластыкавы шклянку гумавую мембрану. "Гэта была кропка старту для мяне. Пазней я паўдзельнічаў у алімпіядзе па профілі і пачаў дадаткова займацца фізікай", - успамінае падлетак.

"Іншыя дзеці - сапраўды так жа, але ў кожнай гісторыі ёсць свае асаблівасці. Хтосьці зусім не ўмеў гаварыць на публіку, - удакладняе Ніка Цішчанка. - Арцём Клімавец далучыўся да нас толькі сёлета. Раней назіраў за развіццём каманды, а тут сказаў, што таксама хоча працаваць. Стас Гаранін спачатку займаўся ўсімі прадметамі, асаблівы інтарэс стаў праяўляць дафізіцы. У мінулым навучальным годзе па гэтым прадмеце была абласная алімпіяда сярод вучняў 7вельмі высокі патэнцыял (не чакала, што яны і летась пакажуць такія вынікі). Уявіце, ліцэі БДУ, БНТУ (11-я класы) - сярод канкурэнтаў. І нашы віцебскія дзесяцікласнікі атрымалі дыплом трэцяй ступені - гэта дастаткова высокая ўзнагарода. Бо нават калі алімпіяда, то, дапусцім, даюць усяго 12 дыпломаў, канферэнцыя - 10-11, то тут на ўсю рэспубліку толькі 7-8 дыпломаў, - прыводзіць лічбы настаўнік. - І акрамя віцебскіх ужо даўно каманды іншых рэгіёнаў так далёка не праходзяць. У асноўным Мінск, Мінская вобласць і Маскоўскі фізіка-тэхнічны інстытут (МФТІ) з Даўгапрудным. Мы набралі з МФТІ аднолькавую колькасць балаў, а пасля першага бою ішлі наогул на другім месцы".

На вынікі віцебскай каманды звярнулі ўвагу прадстаўнікі вядучых ВНУ краіны. Дзецьмі ўжо зацікавіўся энергетычны факультэт Беларускага нацыянальнага тэхнічнага ўніверсітэта, рады бачыць юных фізікаў з гімназіі №5 і ў БДУ. На турніры ўсе пяцёра атрымалі падзяку ад тытулаванага ў навуковым свеце журы, а яго старшыня адзначыў спецпрызам Кірыла Сухарэва.

Дарэчы, дзесяцікласнік ужо вызначыўся з выбарам прафесіі: "Я бо два разы ездзіў у Нацыянальны дзіцячы тэхнапарк на напрамак "Энергетыка будучыні". Планую яшчэ раз зездить, прайсці дыстанцыйнае навучанне і затым паступіць у БНТУ на энергетычны факультэт". На пытанне, ці запрашае ўжо ВНУ, гімназіст сціпла адказвае: "Прэзідэнт запрашаў".

Справа ў тым, што кіраўнік дзяржавы наведваў дзіцячы тэхнапарк у верасні. Кірыл Сухарэў задаў беларускаму лідару пытанні і папрасіў зрабіць сумесную фатаграфію. Здымак сёння ўпрыгожвае клас і хол гімназіі.

"Прэзідэнт наведваў усе напрамкі ў тэхнапарку, а ў нас затрымаўся даўжэй за ўсё. Ён даў нам магчымасць з'ездзіць на Беларускую атамную электрастанцыю. Было цікава", - дзеліцца гімназіст.

Крута працаваць, або На хвалі фізікі

Разважаючы пра тое, як удаецца зараджаць дзяцей на вынік і абуджаць у іх цікавасць да свайго прадмета, педагог імгненна прыходзіць да высновы: гэта "узаемная зарадка".

"Кругазварот абмену энергіяй, - усміхаецца Ніка Цішчанка. - Закон захавання энергіі дзейнічае і тут. Проста вельмі добрая каманда падабралася. З імі наогул крута працаваць. Бярэмся за эксперымент. Саджуся, пачынаю нешта па старой памяці круціць. Яны ж маўкліва падыходзяць і самі паралельна нешта робяць".

І гэта зусім не здзіўляе, бо на ўроках у Нікі Генадзьеўны гімназісты адначасова пагружаюцца ў біялогію, астраномію і іншыя прадметы. Гэта дае магчымасць вывучыць прычынна-следчыя сувязі і ўбачыць карціну цалкам. Педагог з больш чым 30-гадовым стажам прызнае выключна ўсебаковы падыход. Нават калі "РэмерУмкі" ў дарозе, на канферэнцыі, турніры, фестывалі ў іншым горадзе, яны разам вучаць усе ўрокі. Стаміліся ад падрыхтоўкі да выступлення па фізіцы - адкрываюць кнігі па астатніх дысцыплінах і засвойваюць сумесна. А замацоўваюць матэрыял тэстамі па зададзенай тэме, якія загадзя рыхтуе настаўнік, - няхай гэта і не яе прадмет.

"Нельга так - абапірацца толькі на сухое інфармацыю з падручнікаў. Калі проста вывучыць формулу і без абалонкі, якая паказвае сапраўдную карціну, не будзе перспектыў. Калі размаўляеш з дзіцем на канферэнцыі, турніры, адразу бачна, калі ён проста вывучыў формулу і расказаў. А калі сапраўды валодае інфармацыяй - у вачах зусім іншы бляск", - заключае Ніка Цішчанка.

Ёй вельмі прыемна бачыць перамогі "РэмерУмак" і разам з імі адкрываць новыя для сябе эфекты. Поспехі падапечных (а толькі ў гэтым навучальным годзе яны ўзялі два дзясяткі розных дыпломаў) даюць стымул рухацца наперад і жаданне паказваць яшчэ большай колькасці гімназістаў, чым цудоўная фізіка.

Крыніца: vitebsk-region.gov.by