Да 125-годдзя Марка Шагала ў Віцебску прымеркавалі больш за 30 мерапрыемстваў
30.4.20122 праглядаў
ШАГАЛ І ВІЦЕБСК. 125 ГАДОЎ І АДНО ВЯЛІКАЕ СВЯТА
Сусветная мастацкая грамадскасць сёлета шырока будзе адзначаць 125-годдзе з дня нараджэння Марка Шагала. Яго малая радзіма не засталася ўбаку ад святкавання і рыхтуе нямала цікавых мерапрыемстваў, якія папулярызуюць творчасць мастака і, без сумневу, прыцягнуць у Віцебск нямала турыстаў. Аб тым, чым азнамянуецца 125-годдзе мастака ў Віцебску, што чакае гасцей юбілейных урачыстасцей, як пры святкаванні не парушыць аўтарскіх правоў і не купіцца на падробакi мастакоў-авангардыстаў, карэспандэнт БЕЛТА гутарыць з дырэктарам музея Марка Шагала ў Віцебску, членам аргкамітэта па святкаванні юбілею Людмілай Уладзіміраўнай Хмяльніцкай.
- У гонар юбілею Марка Шагала ў Віцебску запланавана правядзенне больш за тры дзясяткі мерапрыемстваў: ад рамонту інтэр'ераў Дома-музея Марка Шагала да стварэння тэматычных праграм на мясцовым тэлеканале…
- Так, мы пастараліся напоўніць праграму святкавання карыснымі, цікавымі і нефармальнымі дзеямі. Самымі галоўнымі стануць Шагалаўскія чытанні, якія пройдуць 9-10 чэрвеня, і дзень нараджэння Шагала, які мы будзем святкаваць 7-8 ліпеня.
XXII Міжнародныя Шагалаўскія чытанні ў гэты раз прысвячаюцца віцебскаму мастацкаму вучылішчу. Іх тэма вызначана як "Гісторыя Віцебскага народнага мастацкага вучылішча. 1918-1923 гады". Цікавасць музея Марка Шагала да тэмы абумоўлена тым, што гэту навучальную ўстанову ствараў Марк Шагал, і тым, што ў Віцебску з'явіцца новы музей, які стане яшчэ адной кропкай на шагалаўскай карце горада.
Летась віцебскаму музею "Цэнтр сучаснага мастацтва" перадалі будынак, які захаваўся да нашых дзён, дзе ў 1918-1923 гадах размяшчалася вучэльня, а таксама жылі яго знакамітыя выкладчыкі: Малевіч, Лісіцкі, Ермалаева і інш. Хоць рэстаўрацыя зойме не адзін год, над экспазіцыяй трэба пачынаць працаваць ужо цяпер. Як калісьці Шагал ствараў вучэльню, так цяпер музей Шагала гатовы дапамагаць у стварэнні экспазіцыі, прысвечанай гісторыі створанай ім вучэльні.
Мы спадзяемся Шагалаўскімі чытаннямі пачаць збор матэрыялаў і, калі хочаце, справакаваць цікавасць да гэтай тэмы. Даследчыкі гісторыі віцебскай вучэльні ёсць у розных краінах свету. На XXII Міжнародныя Шагалаўскія чытанні маюць намер прыехаць мастацтвазнаўцы з Беларусі, Расіі, Латвіі, Францыі, Германіі.
- Штогоднае свята "У гасцях у Марка і Белы", якое ў гонар дня нараджэння Марка Шагала праводзіцца ў Віцебску, палюбілася віцяблянам і гасцям горада. Як вы збіраецеся адзначаць яго ў юбілейным годзе?
- Юбілей мы збіраемся адзначаць два дні - 7 і 8 ліпеня. Спадзяюся, што 7 ліпеня са звычайнага свята "У гасцях у Марка і Белы" нам удасца зрабіць прыгожае шоу ў стылі Шагала, задзейнічаўшы ўсю Пакроўскую вуліцу - вуліцу, дзе прайшла юнасць мастака і дзе знаходзіцца яго Дом-музей. Ёсць план, як гэта зрабіць, і самае важнае - ёсць людзі, якія могуць гэта зрабіць.
На наступны дзень, 8 ліпеня, мы плануем вялікую пленэр-акцыю "Віцебск - горад мастакоў". Гэтая назва адпавядае рэчаіснасці, бо ў Віцебску шмат дзіцячых мастацкіх школ, ёсць каледжы, дзе рыхтуюць навучэнцаў па творчых спецыяльнасцях, два віцебскія ВНУ выпускаюць мастакоў, дызайнераў адзення, рэкламы, ёсць аддзяленне Беларускага саюза мастакоў. Мы хочам паказаць усё разнастайнасць мастацкіх сіл Віцебска і прадставіць новыя імёны. На адзін дзень горад стане велізарнай майстэрняй і выставачнай пляцоўкай.
Хачу падкрэсліць, што мы ні ў якім разе не збіраемся паўтараць працы майстра і ператвараць яго ў пленэр а-ля Шагал. Нам важна свабоднае праяўленне свабоднай творчасці. Тады гэта будзе вельмі па-шагалаўску.
- Музей Шагала - адзін з самых наведвальных турыстамі. Верагодна, у юбілейным годзе музей падрыхтуе для сваіх гасцей нейкія сюрпрызы?
- Сапраўды, мы рыхтуемся сёлета прапанаваць экскурсантам незвычайны праект, прызначаны падарыць ім яркую эмоцыю не толькі ад твораў ці дома Шагала, але і ад уласнай творчасці. Пагадзіцеся, што калі на турыста вывальваюцца лічбы, даты, падзеі, ад іх пухне галава, а праз пару гадзін у памяці ўжо нічога не застаецца, акрамя аднаго яркага плямы. Мы паставілі сваёй мэтай нагрузіць турыста не фактамі, а ўражаннямі. Таму будзем прапаноўваць ім паспрабаваць сябе ў ролі мастакоў, навучыўшы навыкам працы ў тэхніцы манатыпіі. У садзе пад яблынямі каля Дома-музея Шагала на Пакроўскай вуліцы мы хочам разгарнуць своеасаблівую майстэрню, дзе нашы супрацоўнікі - мастакі па адукацыі, раскажуць турыстам пра гэтую тэхніку, пакажуць яе простыя прыёмы, і турысты змогуць сваімі рукамі стварыць незвычайны і адзіны ў сваім родзе сувенір, які застанецца ім на памяць.Хачу дадаць, што мы падрыхтавалі для турыстаў нямала іншых сувеніраў, да вырабу якіх прыцягвалі як вядомых віцебскіх майстроў народных промыслаў, так і студэнтаў мастацкіх факультэтаў. Дарэчы, у дзень нараджэння Шагала на Пакроўскай вуліцы можна будзе купіць эксклюзіўныя сувеніры, якія будуць прадавацца толькі ў гэты дзень і толькі на гэтай вуліцы.
Сярод турыстаў, якія прыедуць у Віцебск у гэтым юбілейным годзе, будуць прафесійныя перакладчыкі - удзельнікі Міжнароднага семінара перакладчыкаў у Яснай Паляне з дзесяці краін. Семінар праводзіцца на працягу пяці гадоў, яго арганізатары ў гэты раз прапанавалі перакладчыкам наведаць музей Марка Шагала, і яны з задавальненнем падтрымалі гэту прапанову. Мы хочам іх пазнаёміць не толькі з музеем, але і з Беларуссю. Мяркуем адвезці іх у Здраўнёва ў сядзібу Ільі Рэпіна, паказаць нашы маленькія гарадок, дзе яшчэ жывы дух яўрэйскіх мястэчак.
- Напярэдадні юбілею павышаецца рызыка парушэння аўтарскіх правоў у дачыненні да работ Шагала, якія нядобрасумленныя дзелкі могуць капіраваць для сувеніраў, нейкіх камерцыйных выданняў. У музея вялікая практыка працы з Шагалаўскім камітэтам у Парыжы і сваякамі мастака, якія строга сочаць за выкананнем аўтарскіх правоў. Як пазбегнуць юрыдычных скандалаў?
- Ні ў якім разе нельга напаўняць рынак другасортнымі рэпрадукцыямі шагалаўскіх работ, тым больш без выканання аўтарскіх правоў. Трэба ўлічваць сусветную практыку, дзе аўтарскія правы выконваюцца строга. Няважна, гэта мастак, кампазітар ці вынаходнік. Па еўрапейскіх законах, на працягу 75 гадоў пасля смерці якога-небудзь дзеяча яго спадчыннікі карыстаюцца аўтарскімі правамі. Усё, што звязана з рэпрадукаваннем, выкананнем, узнаўленнем, павінна ўзгадняцца са спадчыннікамі. Яны атрымліваюць працэнт з камерцыйнай прыбытку ад праекта, выдання ці выканання. Такія ж правілы дзейнічаюць і ў дачыненні да спадчыннікаў Шагала. Сочаць за гэтым парыжскія Камітэт Марка Шагала і Камітэт па ахове аўтарскіх правоў.Але гэта не значыць, што нікому нельга рэпрадукаваць працы Шагала, проста існуе спецыяльная працэдура, якую паспяхова ўжо прайшлі некаторыя беларускія прадпрыемствы, як дзяржаўныя, так і прыватныя. Так, Мінская друкарня Дзярзнака выпусціла цудоўнае падарункавае выданне – ілюстрацыі Марка Шагала да "Мёртвых душ" М.В. Гогаля. Гэтыя рэпрадукцыі 96 афортаў, арыгіналы якіх знаходзяцца ў зборы музея Марка Шагала ў Віцебску, былі зроблены з дазволу спадкаемцаў Шагала. Смею запэўніць, што не так шмат грошай гэта каштавала. Асабліва падкрэслю, што патрабаванні прад'яўляліся толькі да якасці друку, а калі яна задаволіла спадкаемцаў, то дазвол быў адразу дадзены.
На аснове калекцыі нашага музея прыватныя прадпрыемствы, атрымаўшы дазволы, выпускаюць магніцікі, сувеніры, паштоўкі. Усё гэта ўзгоднена са спадкаемцамі Шагала, праведзена неабходная працэдура, атрыманы сертыфікаты. Гэтыя сувеніры паспяхова прадаюцца ў нашым музеі.
Трэба памятаць: усё, што мае ў сваёй назве слова "Шагал", няхай гэта будзе спектакль, фільм, архітэктурны праект, павінна быць узгоднена са спадкаемцамі. Калі аўтары змогуць пераканаць спадкаемцаў, што гэта годна і пойдзе толькі на карысць імя Шагала, то дазвол будзе без затрымак атрыманы.
Публікацыя рэпрадукцый работ Шагала таксама мае свае асаблівасці. Калі яны будуць выкарыстоўвацца ў навуковых і адукацыйных мэтах, гэта адно. А калі гэта выпускаецца на талерках, паштоўках, майках, календарах і бігбордах, то тут ужо іншыя патрабаванні. Напрыклад, у Мінску маюць намер размясціць бігборды з рэпрадукцыямі палотнаў Марка Шагала. Аўтары гэтай ідэі кансультаваліся з намі аб атрыманні дазволу спадкаемцаў, наш музей таксама падрыхтаваў пералік тых рэпрадукцый з ранняй творчасці мастака, якія, на наш погляд, трэба ведаць і папулярызаваць.
- Людміла Уладзіміраўна, ці ўбачыць Віцебск у юбілейным годзе выставу работ Шагала?
- Перш за ўсё хачу нагадаць, што з моманту стварэння музея Шагала ў Віцебску ў Беларусі прайшло пяць паўнавартасных выстаў яго твораў. Экспанаваліся жывапіс, малюнкі, тыражная графіка, габелены. Прычым гэта былі тэматычныя выставы, якія паказвалі разнастайнасць яго творчасці. Заявы аб тым, што Беларусь ніколі не бачыла сапраўдных работ Шагала, не адпавядаюць рэчаіснасці і адлюстроўваюць неабвешчанасць аўтараў гэтых заяў. Выставы былі ў Віцебску, Мінску, хто гэтаму быў зацікаўлены, мог іх бачыць.Спадкаемцы Шагала гатовыя даваць нам выставы раз на два гады, пры гэтым мінімізаваўшы выдаткі. На жаль, з 2005 года мы гэту магчымасць не выкарыстоўваем, бо музей не можа ўзяць на сябе выдаткі па яе фінансаванні. Раней нам дапамагалі амбасады Францыі і Германіі, аднак цяпер яны занятыя іншымі праектамі.
- Не так даўно паведамлялася пра тое, што адзін з беларускіх банкаў набыў працы мастакоў Парыжскай школы - ураджэнцаў Беларусі. Сярод аўтараў набытых прац называлася імя Шагала. Якое ваша меркаванне аб гэтай пакупцы?
- Каментаваць гэтае набыццё, не бачачы яго, - складана. Сам факт таго, што бізнес робіць такія пакупкі, вяртае на радзіму працы знакамітых ва ўсім свеце мастакоў - гэта, без сумневу, добра. Але было б лепш, калі б пры гэтым пакупнікі кансультаваліся з мастацтвазнаўцамі аб тым, што яны купляюць і для чаго. Спецыялістаў можна не слухаць, але выслухаць неабходна. Кожны сур'ёзны карпаратыўны калекцыянер за мяжой мае экспертаў у галіне мастацтва, якія дапамагаюць фарміраваць калекцыю. Прадугледлівасць у гэтай справе апраўданая. На жаль, падробленыя працы рускага авангарда, да якога адносяць і працы ўраджэнцаў Беларусі, актыўна прадаюцца, у тым ліку нават музеям. За час існавання СССР спадчына авангардыстаў была схавана, а іх сваякі, якія засталіся ў Савецкім Саюзе, баяліся прызнацца ў тым, што яны захоўваюць іх працы. На Захадзе не драмалі і падроблівалі рускі авангард, які там быў вельмі папулярны. Пала "жалезная заслона", сваякі распакавалі свае запаснікі, пачалі прадаваць сапраўдныя працы, якія мастакі стваралі на радзіме. Вось тады-то і высветлілася, што ў многіх заходніх прыватных калекцыях поўна падробленых прац рускага авангарда. Гэта было ў канцы 80-х гадоў XX стагоддзя. Паступова запалы ўлегліся, заходнія калекцыі папоўніліся сапраўднымі працамі, але фальшыўкі трэба было кудысьці дзяваць. Вось іх-то і сталі прадаваць. Апасаюся, каб цяпер Беларусь не трапіла ў сферу інтарэсаў такіх дзелкаў. Да таго ж знайсці экспертаў у галіне авангарда, каб ацаніць сапраўднасць і мастацкую каштоўнасць прац, вельмі складана.
- Людміла Уладзіміраўна, часам можна чуць выказванні аб тым, што нібыта ў Беларусі няма прац Шагала. Раскажыце пра калекцыю арт-цэнтра.
БЕЛТА