Аляксандр Лукашэнка здзейсніў рабочую паездку 15 мая ў Віцебскі раён, каб асабіста ацаніць вопыт паўночнага рэгіёна па стварэнні інтэграцыйных структур у сельскай гаспадарцы.
— Напэўна, мы нащупалі зямную форму — інтэграцыйную структуру. Дзякуючы вам усім нащупалі. Мая справа ўжо была прааналізаваць і сказаць так ці не. Я бачу, што гэта зямное. Ад зямлі ідуць кармы, а потым малако, мяса — на перапрацоўку. Перапрацаваў, прадаў, грашовыя патокі пайшлі туды, адкуль прыйшлі малако, мяса. Гэта нармальна. І так мы можам за пяць гадоў Віцебскую вобласць адрадзіць.
Якія змены адбываюцца ў АПК рэгіёна, як будуць працаваць інтэграцыйныя структуры, якую падтрымку аказала ім дзяржава? На гэтыя і іншыя пытанні «СГ» папрасіла адказаць намесніка старшыні Віцебскага аблвыканкама Барыса ЕФРАМОВА.
— Барыс Сяргеевіч, пасля падпісання 25 лютага 2020 года Указа № 70 «Аб развіцці аграпрамысловага комплексу Віцебскай вобласці» у рэгіёне створаны 7 аграпрамысловых аб’яднанняў на базе ААТ «Верхнядзвінскі масласырзавод», «Віцебскі мясакамбінат», «Малако» г. Віцебск, «Пастаўскі малочны завод», УП «Глыбоцкі малочна-кансервавы камбінат», «Аршанскі мясакансервавы камбінат», «Полацкі малочны камбінат». У іх увайшлі 107 сельгаспрадпрыемстваў. А ўсяго іх у вобласці 239. Па якіх крытэрыях вырашалі, каго браць пад крыло, а каго пакінуць у вольным плаванні?
— У аграпрамысловыя аб’яднанні (цяпер яны так называюцца) уключаны фінансава неўстойлівыя гаспадаркі, якім патрабуецца дапамога для вядзення гаспадарчай дзейнасці. Калі б прадпрыемствы-лакаматывы не ўзялі іх на прычэп, яны не маглі б існаваць, сталі б банкрутамі. А ў саюзе з перапрацоўшчыкамі ёсць магчымасць захаваць калектывы і вытворчую базу, на аснове якой можна развівацца далей. Па-за гэтымі холдынгамі засталіся моцныя сельгаспрадпрыемствы, якія маюць інвестараў, што ўжо ўваходзяць у іншыя інтэграцыйныя аб’яднанні, напрыклад Віцебская бройлерная птушкафабрыка.а, а таксама гаспадаркі, якія знаходзяцца на фінансавым аздараўленні ў рамках Указа № 399.
— Зімой я быў у гаспадарцы Лёзненскага раёна, якую нельга назваць фінансава моцнай. Але кіраўніцтва сказало, што не хоча ў аграпрамысловае аб'яднанне. Як паступалі з такімі сельгаспрадпрыемствамі?
— Падчас наведвання Кіраўніком дзяржавы Віцебскай вобласці ў лістападзе мінулага года і пры абмеркаванні мінулай зімой у Прэзідэнта праекта Указа № 70 гэтае пытанне ўзнімалася. Было дакладна сказана: не трэба гаспадаркі прымусова заганяць у холдынгі. Кожная павінна самастойна зрабіць свой выбар. Мы так і паступалі. Хто не хацеў, таго не ўключалі.
— А калі той, хто сёння сам па сабе, заўтра перадумае і папросіцца ў аб'яднанне. Яго прымуць?
— Тэарэтычна гэта магчыма, але на практыцы праз тры месяцы пасля выхаду Указа № 70 вобласць ужо не зможа адтэрмінаваць даўгавыя абавязацельствы такіх гаспадарак. Калі для тых, хто ўвайшоў раней, яны расцягваюцца на 15 гадоў, то за пачаткоўца, калі ў яго худы банкаўскі рахунак, галоўнае прадпрыемства павінна будзе адразу плаціць. Гэта нерацыянальнае марнатраўства грошай. На такое ніхто не пойдзе. Аднак калі камусьці з такіх сельгаспрадпрыемстваў з часам сапраўды стане невыносна, паўстане пытанне аб немагчымасці існавання, то выйсце ўсё ж ёсць. Іх можна цалкам або па частках далучаць да гаспадарак у складзе аграпрамысловых аб'яднанняў, укрупняць. Гэта значыць, там колькасць не павялічыцца, а проста вырастуць плошчы, матэрыяльная база, колькасць работнікаў.
— У трох з чатырох аграпрамысловых аб'яднанняў, створаных яшчэ паводле Указа № 320 ад 25 жніўня 2016 года «Аб развіцці сельскагаспадарчай вытворчасці Віцебскай вобласці», цяпер змяніліся галоўныя прадпрыемствы. Чаму давялося пайсці на такі крок?
— Да часу прыняцця Указа № 320 з-за фінансавага стану іншых прадпрыемстваў па главе інтэграцыйных структур маглі стаць толькі перапрацоўшчыкі збожжа ў Оршы, Полацку і Глыбокім. Яны выканалі сваю функцыю па захаванні сельгасвытворчасці ў сваіх сыравінных зонах. Але цяпер галоўнае прадпрыемства абавязана гасіць адтэрмінаваныя даўгі гаспадарак, укладваць сродкі ў іх развіццё. Для гэтага павінна быць максімальная канцэнтрацыя выручкі. А больш за ўсё грошай ад рэалізацыі тавараў паступае перапрацоўшчыкам жывёлагадоўчай прадукцыі. Таму ля стырна абноўленых холдынгаў і сталі Полацкі малочны, Глыбоцкі малочна-кансервавы і Аршанскі мясакансервавы камбінаты.
— Наступнае пытанне будзе, несумненнано, цяжкім. Пасля выхаду ў 2016 годзе Указа № 320 было шмат станоўчых эмоцый: маўляў, аб'яднаем у чатыры інтэграцыйныя структуры вытворцаў сыравіны і перапрацоўшчыкаў, ад поля да прылаўка, і ўсё будзе добра. Але атрымалася, што якія тануць сталі цягнуць за сабой ратавальнікаў, інтэграцыйныя структуры — працаваць са стратамі. Не баіцеся, што гісторыя можа паўтарыцца?
— Для пачатку давайце разабрэмся вось у чым. Ёсць людзі, якія сцвярджаюць, што Указ № 320 не спрацаваў, таму прыйшлося прымаць новы. Лічу: нельга быць настолькі катэгарычнымі. Так, не ўсё выканана з таго, што планавалася. У сельгаспрадпрыемствах інтэграцыйных структур не дасягнуты патрабаваны ўзровень вытворчасці сыравіны, выручкі, рэнтабельнасці, прыбытку. Гэта не дазволіла ім стаць самадастатковымі. Але, з іншага боку, калі б не нарматыўны дакумент, то тыя гаспадаркі да 2020 года не дажылі б. Яны сталі б банкрутамі, пуставала б зямля, людзі засталіся б без працы. А дзякуючы холдынгам у іх з'явілася новая тэхніка, іншыя матэрыяльныя рэсурсы, і сельгасвытворчасць там існуе. Гэта галоўнае. А вось цяпер дзякуючы адтэрміноўкам і растэрміноўкам даўгоў у рамках Указа № 70 у іх з'явіцца магчымасць атрымаць глыток свежага паветра, каб развівацца далей, нарошчваць узровень вытворчасці і з часам вырашыць усе праблемы.
— Каб развівацца, патрэбны інвестыцыі. Дзе іх узяць?
— Згодна з Указам № 70 прынята распараджэнне старшыні аблвыканкама аб памеры абавязковых адлічэнняў на спецрахунак Віцебскага канцэрна «Мяса-малочныя прадукты». Перапрацоўшчыкі будуць уносіць туды 3 працэнты з выручкі ад рэалізацыі тавараў, работ і паслуг пасля выплаты плацяжоў у бюджэт, астатнія прадпрыемствы — не менш за 1 працэнт. Грошы пойдуць на пагашэнне абавязацельстваў, закупку матэрыялаў, тэхнікі, жывёлы, мінеральных угнаенняў, сродкаў абароны раслін і г.д.
— Любыя рэформы не прынясуць выніку, калі не будзе вырашацца галоўная праблема — павелічэнне вытворчасці сельгаспрадукцыі. Якія тут ставяцца задачы на перспектыву? Як іх намячаецца вырашаць?
— Да 2025 года плануецца надоіць ад каровы не менш за 5 тысяч кілаграмаў малака (2019-ы — каля 4 тысяч), павялічыць вытворчасць ялавічыны на 30 працэнтаў, свініны — на 70. Вядома, жывёлагадоўля пачынаецца з кармоў. У вобласці каля 400 тысяч гектараў збожжавых. Калі з кожнага сабраць па 30 цэнтнераў, валавы збор будзе 1,2 мільёна тон. Па сілах ці нам такая ўраджайнасць? Цалкам. Чаму трэба менавіта столькі збожжа? Для грамадственага жывёлагадоўлі патрабуецца 855 тысяч, 120 тысяч — дзяржзаказ, 250 тысяч — насенне са страхавым фондам.
— Але для буйной рагатай жывёлы перш за ўсё патрэбны травяныя кормы.
— Тут сітуацыя такая. З 188 тысяч кароў толькі 24 працэнты на кругласутачным стойлавым утрыманні, астатнія летам пасуцца. Любы спецыяліст ведае, што на пашах значна складаней выконваць тэхналогію і дасягаць высокіх вынікаў у параўнанні з сучаснымі фермамі. У іншых абласцях сітуацыя лепшая. У некаторых большая частка кароў увесь год у памяшканнях. Да гэтага трэба імкнуцца і Віцебшчыне. Таму для нас на першым плане рэканструкцыя і будаўніцтва новых жывёлагадоўчых памяшканняў, дзе можна прымяняць сучасныя тэхналогіі ўтрымання і даення кароў, каб павышаць прадукцыйнасць статка. Да таго ж трэба ўлічваць важны момант. Колькасць сельскага насельніцтва скарачаецца. А