Канстытуцыя Беларусі стала сапраўды народным дзяржаваўтваральным дакументам. Аб гэтым Прэзідэнт Беларусі Аляксандр Лукашэнка заявіў 15 сакавіка на сустрэчы, прымеркаванай да 30-годдзя Канстытуцыі Беларусі.
На маштабным мерапрыемстве ў Палацы Незалежнасці прысутнічалі суддзі Канстытуцыйнага Суда, асобы, якія ўнеслі ўклад у станаўленне суверэннай Беларусі, прадстаўнікі палітычных партый і грамадскіх арганізацый, парламентарыі, навукоўцы.
Аляксандр Лукашэнка на мерапрыемстве выступіў з прамовай, у якой закрануў як гістарычныя асновы беларускага канстытуцыйнага заканадаўства, так і сучасны этап, абазначыў дасягненні суверэннай Беларусі і падкрэсліў яе самастойны шлях развіцця.
"Сёння наша краіна адзначае Дзень Канстытуцыі. Нагода пагаварыць пра сур'ёзныя рэчы і, па-другое, аддаць даніну павагі гэтаму асноўнаму дакументу нашага жыцця.
30 гадоў таму ў гэты дзень пачаўся адлік новага этапу гісторыі сучаснай Беларусі - суверэннай і палітычна незалежнай. Менавіта тады былі закладзены фундаментальныя прававыя асновы развіцця нашай дзяржавы і грамадства.
Удумайцеся: 30 гадоў таму. У гісторыі свету, чалавецтва - гэта ўсяго толькі імгненне. А для нас - тых, хто ўсе гэтыя гады будаваў нашу краіну, - цэлае жыццё. Складанае, супярэчлівае, часам на мяжы магчымасцей, але, безумоўна, цікавае і, галоўнае, - без астатку аддадзенае любімай краіне жыццё. І на гэтым шляху Канстытуцыя Рэспублікі Беларусь стала нашым арыенцірам, сапраўды народным дзяржаваўтваральным дакументам, што асабліва выявілася падчас нашых рэферэндумаў.
Нам ёсць што ўспомніць, ёсць што сказаць тым, хто ўвесь гэты час рос, а сёння ўжо стаіць побач з намі, падзяляючы адказнасць за будучыню Беларусі. Таму мы і сабраліся сёння разам - прадстаўнікі розных пакаленняў і розных сфер дзейнасці: суддзі Канстытуцыйнага Суда, кіраўнікі, грамадскія дзеячы, кіраўнікі палітычных партый, навукоўцы, народныя выбраннікі.
Кожны з прысутных у гэтай зале ў розныя гады прама ці ўскосна ўдзельнічаў у распрацоўцы і ўдасканаленні першай і адзінай Канстытуцыі суверэннай Беларусі, укараненні яе палажэнняў ва ўсе галіны дзяржаўнага і грамадскага жыцця. За намі тысячы і тысячы людзей, такіх жа актыўных удзельнікаў гэтага працэсу.
Разам з Асноўным законам мы, пакаленне сучасных беларусаў, увайшлі ў гісторыю. Гісторыю станаўлення нацыянальнай дзяржаўнасці. Але ў той жа час мы усведамляем, што наш Асноўны закон нарадзіўся не на бясплоднай, пустой глебе.
Я беражліва стаўлюся да пераемнасці і заўсёды казаў, што без традыцый няма нацыі, няма дзяржавы. Гэта пытанне бесперапыннасці гісторыі народа і захавання культурнага кода. Скажу яшчэ больш канкрэтна: гэта пытанне нашай сакральнай сувязі з папярэднімі пакаленнямі і тымі, хто прыйдзе пасля нас.
Няхай Беларусь і маладое дзяржава, але беларусы - абсалютна спелая нацыя. Аспорыць гэты статус немагчыма. Як і тое, што наша Канстытуцыя ўвасабляе ў сабе дасягненні многіх эпох.
Лукашэнка: няхай Беларусь і маладое дзяржава, але беларусы - абсалютна спелая нацыя
З аднаго боку, гэты дакумент - равеснік суверэннай Беларусі. З другога - вынік шматвяковага вопыту развіцця прававых традыцый, дзяржаўнага будаўніцтва на нашай зямлі. Таму 30-годдзе Асноўнага закона - нагода прааналізаваць увесь пройдзены шлях, асабліва зараз, калі чалавецтва стаіць на парозе глабальнай змены эпох, як і трэць стагоддзя таму.
Сёння надзвычай важна не толькі ведаць, разумець, але і дакладна агучваць гістарычныя факты, якія з'яўляюцца часткай нацыянальнай самасвядомасці беларусаў. Пастаянна паўтараць як для сябе, так і для тых, хто ідзе за намі. Такіх фактаў шмат, і ўсе яны важныя.
Лукашэнка: у Канстытуцыі Беларусі ёсць часцінка традыцыі Полацкага веча
Безумоўна, у нашым Асноўным законе ёсць часцінка традыцыі Полацкага веча. Можа, з пазіцыі сённяшняга дня і не самага дэмакратычнага. Удзел у народным сходзе прымалі выключна мужчыны, але гэта былі прадстаўнікі глыбіннага народа. І ў вострыя моманты гісторыі яны вырашалі, каму кіраваць, каму гандляваць, а з кім ваяваць. Выказваючыся сучаснай мовай, менавіта на веча прымаліся найважнейшыя рашэнні стратэгічнага развіцця - не воляй аднаго чалавека, князя, а са згоды жыхароў.
Дарэчы, аналагічныя паўнамоцтвы мы канстытуцыйна замацавалі за дэлегатамі Усебеларускага народнага сходу. Зрабілі гэта таксама са згоды людзей – абсалютнай большасцю галасоў. Фактычна тым самым стварылі механізм, які ў будучыні не дазволіць уладзе адарвацца ад народа.
Мы паставілі канстытуцыйны заслон супраць так званай элітарнасці, адкіданай беларусамі на генетычным узроўні з той самай пары, калі нашы продкі апынуліся пад уладай літоўскіх і польскіх эліт, страціўшы традыцыі народнага кіравання.
Шмат шуму было вакол статутаў Вялікага Княства Літоўскага ўжо ў нашы часы. Так, для таго перыяду яны былі прагрэсіўныя (гэтыя статуты) і істотна паўплывалі на развіццё заканадаўства ўсіх еўрапейскіх дзяржаў. Але ў гісторыі гэтыя дакументы так і засталіся як законы, што адлюстроўваюць інтарэсы выключна багатых і знатных людзей, яшчэ больш усугубіўшы сацыяльную няроўнасць. Вядома, не па форме, а па факце.
Пра Канстытуцыю Рэчы Паспалітай, дзе гарантыям правоў нашага народа ў прынцыпе не знайшлося месца, я наогул маўчу. Ды і перыяд знаходжання нашых земляў у складзе Расійскай імперыі не пакінуў аніякага сур'ёзнага следу ў беларускай прававой традыцыі.
Таму важна памятаць, што ідэйна і канцэптуальна Канстытуцыя суверэннай Беларусі з'яўляецца пераемнікам Канстытуцыі Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусі – рэвалюцыйнага, прагрэсіўнага і, галоўнае, справядлівага дакумента.
Тады, у 1919 годзе, упершыню ў сусветнай гісторыі прыродныя багацці роднай зямлі былі прызнаныя здабыткам усяго народа. Менавіта савецкая Канстытуцыя, таксама ўпершыню ў гісторыі, абвясціла па-за законам эксплуатацыю чалавека чалавекам і тым самым узяла пад абарону жыццё і годнасць людзей незалежна ад этнічнага паходжання, сацыяльнага статусу і веравызнання. Гэта і ёсць прынцып сацыяльнай справядлівасці, які быў падтрыманы ўсімі савецкімі канстытуцыямі, які і мы захавалі як асноватворны ў сваім жыцці.
Лукашэнка: ідэйна і канцэптуальна Асноўны закон Беларусі з'яўляецца пераемнікам Канстытуцыі БССР
Кажучы пра Канстытуцыю 1994 года, прынятую Вярхоўным Саветам, мы, вядома, павінны сказаць пра запазычанне вопыту перадавых краін свету. Памятайце, тады мы наогул беглі за перадавымі краінамі свету, капіруючы іх. Праз некалькі дзясяткаў гадоў мы зразумелі, што бегчы і не трэба было за імі. Мы ўбачылі сапраўдны твар гэтых краін, іх сапраўдную "дэмакратыю". І толькі сляпы гэтага не бачыць.
Найважнейшыя атрыбуты дэмакратычнага ладу, такія як падзел улад, законнасць у дзейнасці дзяржаўных органаў, дадатковыя гарантыі рэалізацыі правоў і свабод чалавека, - мы ўсё адлюстравалі ў тэксце нашай тагачаснай Канстытуцыі.
"У краіне - бардак". Лукашэнка нагадаў, у якіх умовах пісалася Канстытуцыя 1994 года
Для кантролю за канстытуцыйнасцю нарматыўных актаў стварылі Канстытуцыйны Суд. Зрабілі абарону канстытуцыйнага парадку найважнейшым элементам палітычнай сістэмы.
Выконваючы Асноўны закон, практычна з нуля выбудавалі збалансаваную і эфектыўную вертыкаль кіравання. Не адразу. Не без эмоцый. І не без спроб замежных "дапаможнікаў" узяць працэс пад свой кантроль.
Сёння, кажучы пра Канстытуцыю, мы бачым дакумент, які адлюстроўвае нашы нацыянальныя інтарэсы. Але гэта сёння.
Многія прысутныя ў гэтай зале памятаюць, што адбывалася, калі пісаліся і абмяркоўваліся навелы Канстытуцыі 1994 года, што адбывалася на вуліцах, у калідорах улады, дзе ішла ў тым ліку і барацьба за партфелі. Удумайцеся: парламенцкая рэспубліка, краіны яшчэ няма. Гэта значыць, няма ідэалогіі нацыянальнага развіцця, не пастаўлены мэты гэтага развіцця. Няма сістэмы кіравання. Не распрацаваны механізмы ўзаемадзеяння розных структур.
І ў такіх рэаліях па факце краінай кіруюць 360 дэпутатаў, у тым ліку і я. Абсалютна размытая адказнасць. Гэта я бачыў знутры. Мала каго ў 1990-я хвалявала тое, што людзі на вытворчасцях месяцамі не атрымлівалі зарплату. Каго турбавалі пустыя паліцы ў крамах? Мала каго.
У той жа час пры татальнай беднасці насельніцтва мы мелі прыродныя рэсурсы, унушальны вытворчы патэнцыял. І былі створаны зручныя ўмовы для прыватызацыі гэтага багацця не нашым - заходнім капіталам: у краіне бардак, а беларусы яшчэ не паспелі задумацца аб нацыянальных інтарэсах, аб сутнасці суверэнітэту. Такімі катэгорыямі ў народзе амаль ніхто і не разважаў: адны думалі, як дзяцей накарміць, іншыя - як захаваць працоўныя месцы, пасады.
Якія ў нас былі шансы захаваць сваю культурную, эканамічную, палітычную суб'ектнасць? Пытанне рытарычнае.
Не буду далей пагружацца ў падрабязнасці. Многія з вас усё гэта бачылі. Як у народзе кажуць, праходзілі, ведаеце. Ды і не тэма сёння святочнага дня.
Успамінаючы той перыяд, я ў чарговы раз хачу падзякаваць наш народ. Народ, які паверыў нам, рамантыкам, падтрымаў нас на рэферэндумах. І ў выніку спыніў падрыхтаваны для нас сцэнар перманентнага знішчэння нацыі і нацыянальнай дзяржаўнасці.
У прынятых народам рашэннях адлюстравалася ўся сутнасць гістарычнага моманту, які ахапіў трэць стагоддзя. У гэтым ходзе падзей праявілася і сутнасць нацыянальнага характару беларусаў - разважлівых, адказных, дальнабачных.
З пазіцыі сённяшняга дня, азіраючыся назад, хачу спытаць: у чым мы былі не правы, прымаючы ў сваё жыццё перадавы вопыт канстытуцыйнага будаўніцтва і пераламляючы яго праз вопыт, гістарычна пройдзены нашымі продкамі? І што мы зрабілі не так, абараняючы сваю гісторыю, каштоўнасці, традыцыі, сваю гістарычную памяць? Бо калі правесці паралелі, то ўбачым, што ўсе нашы пераўтварэнні ішлі ад жыцця, былі прадыктаваны часам.
Мы заўсёды раіліся з людзьмі. І на кінутыя краіне выклікі народ адказваў, выходзячы на рэферэндумы, галасуючы на выбарах. Адказваў абсалютнай большасцю галасоў, і захоўваючы закон. Усё больш чым дэмакратычна.
Ангажаваныя палітыкі навязвалі грамадству схему сістэмнага хаосу і фактычнага бяссілля - форму парламенцкай рэспублікі. Але народ зрабіў выбар на карысць моцнай улады.
Нас спрабавалі падзяліць па моўным і этнічным прынцыпе, але беларусы выступілі адзіным народам у падтрымку дзяржаўнага статусу дзвюх родных для нас моў.
Нас хацелі адрэзаць ад каранёў, дыскрэдытуючы савецкае мінулае, але людзі, разумеючы, што з'яўляюцца спадчыннікамі гераічнага пакалення пераможцаў, вярнуліся да сімвалаў вялікай эпохі.
У якія толькі саюзы ні цягнулі Беларусь, каб разарваць сяброўскія і цесныя інтэграцыйныя сувязі, перш за ўсё з Расіяй. Але народ не дазволіў. А дзе цяпер тыя, хто адарваўся ад усходнеславянскай сям'і? Дзе гэтыя народы?
Мы самі стваралі сваю гісторыю. Свае законы таксама пісалі самі — як тады ўмелі і як разумеем цяпер. Таму жывём трэцяе дзесяцігоддзе пад інфармацыйным, палітычным і эканамічным прэсам.
Увесь гэты час за мяжой толькі лянівы не называў Лукашэнку дыктатарам і аўтарытарным Прэзідэнтам. Добра, хай называюць. Важна тое, што мы ў выніку маем: неразбазаранныя народныя багацці, захаваны суверэнітэт, бяспеку і мір на роднай зямлі, рост дабрабыту нашых грамадзян. Мір, спакой і цішыню для звычайных людзей.
І цяпер, удасканальваючы Асноўны закон у 2021-2022 гадах, мы таксама адказвалі на выклікі часу. Людзі ўбачылі, што ўзраслі рызыкі страты інстытута традыцыйнай сям'і, нашых маральных установак, гістарычнай памяці, і паставілі гэтыя каштоўнасці пад абарону на найвышэйшым узроўні — узроўні Асноўнага закона.
Зразумела, што мала прапісаць у прававых навелах гарантыі, адказнасць, паўнамоцтвы і гэтак далей. Трэба зрабіць іх рэальнай практыкай. Мы робім усё, што было абяцана 30 гадоў таму. І тое, што мы абяцалі, па вялікім рахунку выканалі. Таму што ёсць з каго спытаць і каму адказаць.
"Важна тое, што мы ў выніку маем". Лукашэнка пра сваё рэноме дыктатара за мяжой
Мы канстытуцыйна замацавалі права кожнага на годны ўзровень жыцця. І гэта не дэкларацыі, а наша рэальная палітыка і рэальныя дасягненні. Дазвольце некалькі лічбаў і фактаў, а высновы зрабіце самі.
За гэтыя тры дзесяцігоддзі грашовыя даходы насельніцтва выраслі больш чым у 9 разоў (у параўнанні з сярэдзінай 1990-х), а зарплата — у 12 разоў.
Вы памятаеце, якая гіперинфляцыя была ў нас пасля развалу Савецкага Саюза. Сёння яе ўзровень не перавышае 6%.
Расце забяспечанасць грамадзян жыллём: колькасць квадратных метраў у разліку на аднаго жыхара павялічылася ў 1,6 раза.
У Беларусі адзін з найніжэйшых узроўняў беднасці насельніцтва. Я наогул не ўяўляю - якая беднасць? Сёння хочаш зарабіць больш - працуй на трох працах. Сёння ўжо мы не гаворым пра беспрацоўе, мы сёння гаворым пра дэфіцыт працоўнай сілы. Ну, калі нават гэтымі паказчыкамі мераць наша жыццё - беднасць і гэтак далей - яна самая нізкая не толькі сярод краін СНД, але і сярод дзяржаў Еўрапейскага саюза. З пачатку 1990-х мы ў 10 разоў паменшылі гэты паказчык. Значна знізілі ўзровень беспрацоўя.
Мы адносімся да краін з высокім узроўнем чалавечага развіцця. Беларусы прызнаны высокаінтэлектуальнай нацыяй. Усе гэта дадзеныя не нашы, а іх - нашых недругаў.
Далей. Мы рацыянальна інвестуем у інавацыі і тэхналогіі будучыні, тым самым павышаючы канкурэнтаздольнасць беларускай эканомікі. Гэта і ёсць лепшы залог нашага жыцця.
Пабудавалі Беларускую атамную электрастанцыю, паспяхова завяршылі першы этап будаўніцтва Беларускай нацыянальнай біятэхналагічнай карпарацыі. Асвоілі і масава выпускаем новую прадукцыю: легкавыя аўтамабілі, электробусы і электрацягнікі, беспілотныя кар'ерныя самазвалы. Будуем і пастаянна ўводзім у эксплуатацыю новыя лініі метро.
Мы рацыянальныя ў фінансавых пытаннях, не дазваляем назапашваць і перакладаць свае даўгі на будучыя пакаленні. Наш дзяржаўны доўг не перавышае 32% валавога ўнутранага прадукту. Не сакрэт, што ў шэрагу высокаразвітых краін гэты паказчык у разы вышэйшы.
Мы стварылі сучасны высокапрадукцыйны аграрны сектар. Увайшлі ў топ-5 экспарцёраў малочных прадуктаў, знаходзімся ў ліку сусветных лідараў па вытворчасці мяса на душу насельніцтва (у дзясятку ўваходзім).
І ў цэлым экспартуем амаль 65% беларускай прамысловай прадукцыі. Калі б усё так было дрэнна (з якасцю айчыннай прадукцыі. - Заўвага. БЕЛТА), то не куплялі б за мяжой.
Такая дынаміка развіцця суверэннай Беларусі наўрад ці адпавядае планаў і чаканням тых, хто называе нашу краіну "недастаткова дэмакратычнай". Я ўжо сказаў: мы цяпер зразумелі, што такое дэмакратыя ў іх разуменні. Мы памятаем, што значыць быць дэмакратычнай краінай у вачах гэтага самага Захаду - як у пачатку 1990-х, быць слабымі, беднымі, прыніжанымі. Потым бегаць, як некаторыя нашы суседзі, па плошчах, вуліцах, мяняючы ўладу як пальчаткі, жыць па адмашку з Вашынгтона...
Калі выбіраць паміж прыхільнасцю заходнееўрапейскіх палітыкаў і якасцю жыцця беларусаў, нашай нацыянальнай годнасцю і суверэнітэтам, то выбар відавочны.
Паважаныя сябры!
Роўна 30 гадоў таму, паўтару, пачаўся адлік гісторыі незалежнай Беларусі. Падышоўшы да гэтай круглай даты, мы азіраемся на пройдзены шлях, каб больш упэўнена ступіць у заўтрашні дзень.
Вельмі важна бачыць рэальныя і канкрэтныя вынікі прынятых намі рашэнняў. Яшчэ важней бачыць перспектыву.
Наша Канстытуцыя дае магчымасць годна жыць, развівацца, адчуваць сябе ў бяспецы, рэалізаваць самыя смелыя планы і пачынанні на роднай зямлі. Так і павінна быць у сучаснай дэмакратычнай, па-сапраўднаму дэмакратычнай краіне.
І галоўнае – мы зрабілі ўсё, каб нашы дзеці змаглі пераўзысці гэтыя дасягненні і поспехі. Будзем дапамагаць і далей. Цяпер справа за новымі пакаленнямі.
Скажу больш. Нягледзячы на сённяшнія цяжкасці і ўсе перыпетыі, у мяне ёсць важкія падставы ўпэўнена глядзець у будучыню. Натхняе гэту ўпэўненасць наша дружная праца над апошнімі канстытуцыйнымі зменамі, наша нядаўняя актыўная выбарчая кампанія, наша здаровае ўспрыманне сусветных палітычных узрушэнняў і ваенных канфліктаў.
Нам разам трэба будзе працягнуць больш прадметную размову аб новых задачах, якія ставіць перад намі час. Так ці інакш усе яны датычацца пытанняў захавання нашых каштоўнасцей, культурных, духоўных прыярытэтаў, вызначэння мэт развіцця дзяржавы ва ўмовах новых геапалітычных рызык (яны немалыя, мы пра гэта шмат гаворым). Мы зробім гэта падчас Усебеларускага народнага сходу, сфарміраванага ў адпаведнасці з абноўленай Канстытуцыяй. Словам, спраў у нас нямала, громаддзе.
Але сёння, у гэты святочны дзень, мне, як і ўсім нам, прысутным тут, цікава пачуць, як вы, усе мы, хто стаяў ля вытокаў стварэння суверэннай Беларусі, тыя, хто з'яўляецца актыўным удзельнікам палітычнага працэсу, ацэньваеце пройдзены намі шлях, як бачыце краіну ў будучыні. Гэта можа быць пачатак вялікай размовы, якая, як я ўжо сказаў, будзе працягнута на Усебеларускім народным сходзе - вельмі адказны, рашучы момант у нашай гісторыі. У сувязі з гэтым я хачу падзякаваць нашых ветэранаў, якія не старэюць, якія дакрануліся да будаўніцтва і непасрэдна будавалі нашу суверэнную і незалежную Беларусь. Хачу вас падзякаваць за тую каласальную падтрымку, перш за ўсё - за разуменне таго, што адбываецца ў нашым жыцці. Дзякую вам".
belta.by