У любой грамадскай сістэме найважнейшым фактарам сацыяльнай напружанасці, які ўплывае на крымінагенную сітуацыю, з'яўляецца злачыннасць. Фактычнае выкананне ўстаноўленых заканадаўцам нормаў у ходзе практычнага вырашэння пытанняў у сферы грамадска-палітычных, сацыяльна-эканамічных, культурна-выхаваўчых і іншых грамадскіх адносін дае нам агульнае ўяўленне аб захаванні законнасці, дазваляе з пэўнай ступенню паўнаты і аб'ектыўнасці ацэньваць стан законнасці і ўзровень правапарадку ў горадзе. Канструктыўная стваральная праца па забеспячэнні ўстойлівага развіцця эканомікі і росту дабрабыту народа немагчыма без наяўнасці і строгага выканання адзіных прававых правілаў, заканадаўчых прадпісанняў, захавання абмежаванняў і забаронаў.
Аналіз стану законнасці і правапарадку на тэрыторыі раёна сведчыць аб тым, што ў 2019 годзе праваахоўнымі ведамствамі ва ўзаемадзеянні з органамі прадстаўнічай і выканаўчай улады праведзена значная праца па барацьбе са злачыннасцю і карупцыяй, папярэджанні і спыненні правапарушэнняў у эканамічнай, сацыяльнай сферах, абароне канстытуцыйных правоў і свабод грамадзян, грамадскіх і дзяржаўных інтарэсаў.
Выконваючы задачы, якія стаяць перад органамі пракуратуры, пракуратурай раёна асаблівая ўвага надавалася каардынацыі дзеянняў дзяржаўных структур і грамадскіх інстытутаў па ахове грамадскага парадку, забеспячэнні законнасці ў сферы крымінальна-прававых адносін, рацыянальным выдаткоўванні матэрыяльных рэсурсаў і грашовых сродкаў, папярэджанні п'янства, алкагалізму і наркаманіі.
Па выніках 2019 года адзначана павелічэнне колькасці зарэгістраваных злачынстваў з 256 у 2018 годзе да 264 у 2019 годзе (+3,1 % або +8 злачынстваў). Рост агульнага ўзроўню злачыннасці абумоўлены актывізацыяй працы пракуратуры па ўзбуджэнні крымінальных спраў прафілактычнай накіраванасці правамі пракурора: у 2019 годзе было ўзбуджана 6 такіх крымінальных спраў (1 – па арт.153, 1 – па арт.154, 4 – па арт.186 КК Рэспублікі Беларусь) супраць 2 спраў у 2018 годзе, характэрным для значнай часткі ўсяго рэгіёну павелічэннем колькасці злачынстваў у сферы высокіх тэхналогій (у Лепельскім раёне – з 14 да 28), а таксама павелічэннем колькасці выяўленых злачынстваў у сферы незаконнага абароту наркотыкаў з 2 да 13.
Пры гэтым узровень злачыннасці на 10000 насельніцтва склаў 81 злачынства пры сярэднеабласным паказчыку – 83,7 злачынстваў.
Адначасова адзначаецца зніжэнне колькасці зарэгістраваных цяжкіх і асабліва цяжкіх злачынстваў як у разрэзе агульнай злачыннасці (з 18 да 14 або -22,2%), так і ў разрэзе злачынстваў па лініі крымінальнага вышуку (з 11 да 8 або -27,3%). Колькасць такіх злачынстваў на 10000 насельніцтва склала 4,3 (лепшы паказчык сярод адміністрацыйна-тэрытарыяльных адзінак Віцебскай вобласці пры сярэднеабласным паказчыку – 9,5 злачынстваў). Разам з тым, з 1 да 2 павялічылася колькасць забойстваў з замахамі (1 забойства, 1 замах на забойства), з 2 да 4 павялічылася колькасць наўмысных прычыненняў цяжкіх цялесных пашкоджанняў.
У мінулым годзе на тэрыторыі Лепельскага раёна асобамі, якія маюць судзімасць, па лініі ўсіх службаў учынена 71 (2018 г. – 64) злачынства, удзельная вага якіх склала 33,2%, што ніжэй сярэднеабласнога (36,0%) і сярэднерэспубліканскага (38,4%) узроўню.
Негатыўная тэндэнцыя росту колькасці ўчыненых рэцыдыўных злачынстваў намецілася ў першым паўгоддзі 2019 года. Так, за 6 месяцаў 2019 года было ўчынена 54 рэцыдыўныя злачынствы, па выніках 12 месяцаў зарэгістравана 71 такое злачынства (+17 да паказчыка паўгоддзя), г.зн. у тым ліку дзякуючы прынятым па выніках каардынацыйнай нарады мерам удалося значна стрымаць названую тэндэнцыю. Агульная колькасць рэцыдыўных злачынстваў за 2019 год павялічылася на 7 у параўнанні з папярэднім (64), што абумоўлена агульным ростам колькасці ўчыненых злачынстваў і павелічэннем эфектыўнасці працы органаў унутраных спраў па іх раскрыцці. Пры гэтым у 2019 годзе ўзбуджана толькі 12 крымінальных спраў па напрамку дзейнасці УІІ (- 10 у параўнанні з 2018 годам).
Адначасова вынікі нагляднай дзейнасці сведчаць аб тым, што супрацоўнікамі УІІ пры ажыццяўленні працы з асобнымі грамадзянамі дапускаліся сістэмныя промахі і недахопы, у выніку чаго рэцыдыўныя злачынствы ўчынены 43 (44 у 2018 годзе) асобамі, якія стаяць на ўліку ў інспекцыі.
Як паказвалася вышэй, значным праблемным пытаннем застаецца рост з 35 да 76 колькасці злачынстваў, учыненых у стане алкагольнага ап'янэння. Нягледзячы на праведзеную па гэтым пытанні каардынацыйную нараду і прынятыя ў 2019 годзе меры пракурорскага рэагавання, дамагчыся значнага паляпшэння сітуацыі ў гэтым напрамку не ўдалося: па выніках першага паўгоддзя асобамі, якія знаходзяцца ў стане алкагольнага ап'янэння, было ўчынена 44 злачынствы, у другім паўгоддзі – 32 злачынствы.
Варта адзначыць, што судом Лепельскага раёна пры вынясенні прыгавору 61 асоба асуджана з прымяненнем арт. 107 КК Рэспублікі Беларусь, гэта значыць з прымяненнем мер бяспекі і лячэння да асоб, якія пакутуюць хранічным алкагалізмам. Як правіла, названыя асобы раней стаялі на ўліку ў урача-нарколага УАЗ «Лепельская ЦРБ», аднак праведзеная з названай катэгорыяй грамадзян медыка-прафілактычная праца належных вынікаў не мела. На 01.01.2020 на ўліку ў урача-нарколага стаіць 821 грамадзянін (на 01.01.2019 – 853), пры гэтым за апошнія 5 гадоў колькасць грамадзян дадзенай катэгорыі істотна не змяняецца. Пры гэтым у 2018 годзе на ўлік было пастаўлена 67 грамадзян, а ў 2019 – 81.
Лепельскім РАУС усяго на тэрыторыі раёна ў 2019 годзе канфіскавана 1817,98 літраў самагону і самагоннай брагі (2018 – 783,59 літраў) і 39,1 літраў фальсіфікаваных спіртных напояў (0,95 л.).
Аналіз стану злачыннасці на тэрыторыях сельскіх Саветаў паказвае, што не ўсімі імі прымаюцца належныя меры па прафілактыцы злачынстваў і правапарушэнняў.
Так, у 2019 годзе рост колькасці здзейсненых злачынстваў па лініі ўсіх службаў на тэрыторыях Бароўскага (+7), Домжарыцкага (+3), Лепельскага (+1), Стайскага (+4) сельскіх Саветаў. Варта адзначыць, што на тэрыторыі Стайскага сельскага выканаўчага камітэта здзейснена 2 цяжкія злачынствы супраць асобы – прычыненне цяжкіх цялесных пашкоджанняў (ч.1 арт.147 КК). Значнае зніжэнне злачынстваў мае месца на тэрыторыі ў Каменскага сельскага выканаўчага камітэта з 7 (2018) да 2 (2019). Разам з тым з зарэгістраваных двух злачынстваў адносіцца да катэгорыі асабліва-цяжкіх – замах на забойства.
Старшыням Бароўскага, Домжарыцкага, Лепельскага, Стайскага сельскіх Саветаў неабходна неадкладна прааналізаваць прычыны сітуацыі, якая склалася, правесці пасяджэнні сельвыканкамаў з удзелам прадстаўнікоў пракуратуры, Лепельскага РАУС, кіраўнікоў прадпрыемстваў, і прыняць меры па стабілізацыі крымінагеннай сітуацыі на падведамных тэрыторыях.
Пракуратурай на пастаяннай аснове аналізуецца практыка прыцягнення грамадзян да адміністрацыйнай адказнасці. З улікам росту колькасці злачынстваў супраць асобы Лепельскі РАУС арыентаваны на актывізацыю прафілактычнай працы, накіраванай на процідзеянне сямейнаму гвалту.
У выніку ў 2019 годзе супрацоўнікамі міліцыі выяўлена 296 правапарушэнняў, прадугледжаных арт.9.1 КоАП Рэспублікі Беларусь, што значна
больш аналагічнага паказчыка 2018 года (125). Па патрабаванні пракурора да адміністрацыйнай адказнасці па названым артыкуле прыцягнута 32 асобы.
У 2019 годзе пракуратурай раёна актывізавана работа па ўзбуджэнні крымінальных спраў прафілактычнай накіраванасці правамі пракурора: у 2019 годзе было ўзбуджана 6 такіх крымінальных спраў (1 – па арт.153, 1 – па арт.154, 4 – па арт.186 КК Рэспублікі Беларусь).
Пракуратурай раёна на пастаяннай аснове аналізуецца эфектыўнасць дзейнасці суб'ектаў прафілактыкі правапарушэнняў па папярэджанні правапарушэнняў, забеспячэнні грамадскай бяспекі і дысцыпліны ў розных сферах.
Вывучэнне стану дарожна-транспартнай дысцыпліны паказала, што ў 2019 годзе на тэрыторыі Лепельскага раёна здзейснена 15 ДТЗ (-2 у параўнанні з 2018 годам), у якіх загінула 3 (-3 у параўнанні з 2018 годам) і паранена 17 (-3 у параўнанні з 2018 годам) чалавек. Нетрывалымі кіроўцамі здзейснена 1 (-3 у параўнанні з 2018 годам) ДТЗ. Высокі ўзровень аварыйнасці ў некаторай ступені звязаны з праходжаннем праз г. Лепель і Лепельскі раён ажыўленай аўтамабільнай дарогі «Мінск-Віцебск», значная частка ДТЗ пры гэтым адбывалася ва ўмовах абмежаванай бачнасці (цёмны час сутак, туман) і пры неасцярожным руху пешаходаў.
Знізіўся якасны ўзровень прафілактычнай работы ў сферы вытворчага траўматызму, пра што сведчыць рост з 0 да 1 выпадкаў гібелі грамадзян у выніку няшчасных выпадкаў, якія адбыліся на вытворчасці. У 2019 годзе на тым жа ўзроўні (2) засталася колькасць цяжка траўмаваных работнікаў.
У межах выканання мерапрыемстваў па прафілактыцы правапарушэнняў на тэрыторыі раёна суб'ектамі прафілактыкі раёна праведзена значная работа. Разам з тым выяўлены факты неналежнага выканання шэрагу запланаваных мерапрыемстваў.
Так, у раёне на выкананне Указа Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь № 527 ад 28 лістапада 2013 года «Аб некаторых пытаннях стварэння і прымянення сістэмы відэаназірання ў інтарэсах забеспячэння грамадскага парадку» на тэрыторыі раёна працягваецца мэтанакіраваная работа па ўкараненні сістэм відэаназірання. На снежань 2019 г. у раёне з 29 аб'ектаў, пазначаных у Пераліку аб'ектаў, якія падлягаюць абавязковаму абсталяванню сістэмамі відэаназірання на тэрыторыі Віцебскай вобласці, абсталявана 25 аб'ектаў, або 86,2% ад агульнай колькасці.
У 2019 годзе саветамі АПОП Лепельскага раёна праведзена
6 выязных пасяджэнняў: 3 – саветам АППГ г. Лепеля (усе ў РАУС з удзелам пракурорскіх работнікаў), па 1 – саветамі АППГ Баброўскага, Слабодскага і Лепельскага сельвыканкамаў (у сельскіх населеных пунктах). Саветам АППГ Лепельскага сельвыканкама праведзена 1 выязное пасяджэнне на базе КУПСГ «Лепельскае», па месцы працы асобаў, якія разглядаюцца.
Па-ранейшаму адзначаецца адсутнасць належнага ўзаемадзеяння паміж суб'ектамі прафілактыкі, а менавіта Лепельскага РАУС па разглядзе на пасяджэннях АППГ грамадзян, якія здзяйсняюць адміністрацыйныя правапарушэнні, пра што сведчыць неаднаразовае інфармаванне гарадскім САППГ як начальніка РАУС, так і пракуратуры раёна аб неяўцы асоб на пасяджэнні.
Такім чынам, Лепельскім РАУС не ў поўнай меры выконваліся патрабаванні арт. 23-3 Закона Рэспублікі Беларусь «Аб асновах дзейнасці па прафілактыцы правапарушэнняў», згодна з якім суб'ектамі прафілактыкі правапарушэнняў аказваецца садзейнічанне ў функцыянаванні саветаў грамадскіх пунктаў.
З улікам таго, што саветы грамадскіх пунктаў аховы правапарадку з'яўляюцца грамадскімі арганізацыямі і не надзелены правам ажыццяўляць прывод грамадзян, у сітуацыі, якая складваецца, без аказання належнага садзейнічання з боку супрацоўнікаў міліцыі не ўяўляецца магчымым правядзенне належнай індывідуальнай прафілактычнай работы з парушальнікамі. Пры гэтым асноўная маса накіраваных РАУС у саветы АППГ інфармацый датычылася здзяйснення грамадзянамі правапарушэнняў у стане алкагольнага ап'янэння.
Аналіз работы Лепельскага РАУС па прафілактыцы правапарушэнняў, звязаных з незаконным абаротам наркатычных сродкаў, паказвае, што прафілактычная работа зведзена да выяўлення грамадзян, якія вырошчваюць на сваёй прыдамавой тэрыторыі квітнеючыя расліны роду «мак». Работа па выяўленні і спыненні вырошчвання з мэтай спажывання альбо збыту наркаўтрымальных і забароненых да культывавання раслін фактычна не праводзіцца. Так, у 2019 годзе выяўлена 2 злачынствы ў сферы незаконнага абароту наркатычных рэчываў, дзе аб'ект злачынства – марыхуана, якая была здабыта з раслін «Каноплі», што раслі на прыдамавых участках, а таксама ў іншых, у тым ліку агульнадаступных месцах (тэрыторыя, прылеглая да арандаванага памяшкання ў в. Б.Полсвіж, бераг ракі Эса).
У 2019 годзе значна вырасла выяўляльнасць злачынстваў, звязаных з незаконным абаротам наркотыкаў, з 4 у 2018 г. да 16 у 2019 г. Пры гэтым выяўлена 5 злачынстваў дадзенай катэгорыі, звязаных са збытам
наркотычных рэчываў.
Адным з асноўных паказчыкаў якасці барацьбы са злачыннасцю з'яўляецца раскрывальнасць злачынстваў.
Прынятыя арганізацыйныя і практычныя меры ў 2019 годзе не дазволілі ў поўнай меры забяспечыць эфектыўнасць дадзенай дзейнасці. Так, за названы перыяд часу па лініі КР здзейснена 144 злачынствы, з якіх па 105 устаноўлены падазроныя асобы, гэта значыць раскрыта 72,9% злачынстваў. Раскрывальнасць па завершаных крымінальных справах склала 77,8%, што вышэй мінулагодняга ўзроўню – 61,8% і вышэй сярэднеабласнога – 64,8%.
У 2019 годзе на тэрыторыі Віцебскай вобласці адбыўся істотны рост здзейсненых злачынстваў у сферы высокіх тэхналогій з 455 у 2018 годзе да 1132 у 2019. Дадзеная праблема характэрная таксама і для Лепельскага раёна. Так калі ў 2018 годзе было зарэгістравана 14 такіх злачынстваў, то ў 2019 – 28, пры гэтым па 19 крымінальных справах да гэтага часу злачынцы не ўстаноўлены. У большай частцы не раскрытымі застаюцца злачынствы, узбуджаныя па ч.2 арт.349 КК – несанкцыянаваны доступ да камп'ютэрнай інфармацыі, здзейснены з карыслівай ці іншай асабістай зацікаўленасці. Дадзеныя злачынствы здзяйсняюцца шляхам узлому уліковых запісаў (старонак) у сацыяльных сетках «Вконтакте», «Одноклассники» і рассылка паведамленняў з просьбай прадастаўлення рэквізітаў банкаўскіх плацежных картак.
Пракуратурай раёна па выніках праверкі дзейнасці Лепельскага РАУС па прыцягненні грамадзян да адміністрацыйнай адказнасці начальніку РАУС унесена 4 прадстаўленні аб устараненні парушэнняў адміністрацыйнага і адміністрацыйна-працэсуальнага заканадаўства.
Па выяўленых парушэннях у адрас кіраўнікоў прадпрыемстваў, а таксама ў Лепельскі райвыканкам пракуратурай раёна ўнесены прадстаўленні, аб чым падрабязна было выкладзена ў інфармацыйнай запісцы за першае паўгоддзе 2019 г.
Праверка, праведзеная ў другім паўгоддзі 2019 г. у Лепельскім РАУС па пытаннях выканання адміністрацыйнага і адміністрацыйна-працэсуальнага заканадаўства, паказала, што нягледзячы на неаднаразова ўносімыя акты пракурорскага рэагавання па-ранейшаму дапускаюцца парушэнні, збор доказаў і разгляд матэрыялаў праводзіцца павярхоўна, што падрывае аўтарытэт праваахоўных органаў перад грамадзянамі.
Па выніках праверкі і нагляднай дзейнасці ў Лепельскі РАУС унесена прадстаўленні (2018 г. – 2). Прадстаўленне разгледжана, меры дысцыплінарнага характару не прымаліся. Т.к. вінаватыя
работнікі былі звольнены. Акрамя таго пытанні выкана