Старшыня Віцебскага аблвыканкама Мікалай Шарснёў адказаў на пытанні галоўнага рэдактара «Сяльскай газеты».
Старшыня Віцебскага аблвыканкама Мікалай Шарснёў адказаў на пытанні галоўнага рэдактара «Сяльскай газеты».
— Паважаны Мікалай Мікалаевіч, Віцебшчына ў гэту суботу адзначыць «Дажынкі». Вы, як і ўсе рэгіёны, робіце гэта штогод, але папярэднія вынікі сёлетняй агульнагаспадарчай уборкі, сама жніво, падрыхтоўка да яго значна адрозніваюцца, мабыць, ад усіх папярэдніх. Чым і чаму?
— Людзі, якія працуюць на зямлі, добра ведаюць: лёгкага хлеба не бывае. Спецыфічныя кліматычныя ўмовы стрымліваюць магчымасці і патэнцыял аграрыяў Віцебшчыны. Былі свае асаблівасці і сёлета. Надвор'е, што склалася падчас вегетацыі, прывяло да таго, што выспяванне збожжавых ішло з адставаннем адносна папярэдніх гадоў. У выніку да масавай іх уборкі гаспадаркі вобласці прыступілі толькі да 1 жніўня, а летась — 22 ліпеня. На палях быў сфарміраваны годны ўраджай. Радавалі сваім дагледжаным станам і чысцінёй пасевы, спелыя і поўнаважныя збожжавыя колассі. Аграрыі Віцебшчыны зрабілі ўсё, каб сабраць выгадаваны ўраджай.
— Акрамя ўсяго іншага, жніво і ўвесь сельскагаспадарчы цыкл праходзяць ва ўмовах, калі ў вобласці практычна завершана рэфармаванне АПК: усяго на Віцебшчыне дзейнічаюць 7 аграпрамысловых аб'яднанняў, створаных па Указе Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 25 лютага 2020 года № 70 «Аб развіцці аграпрамысловага комплексу Віцебскай вобласці» на базе ААТ «Верхнядзвінскі масласырзавод», «Віцебскі мясакамбінат», «Малако» г. Віцебск, «Пастаўскі малочны завод», «Глыбоцкі малочна-кансервавы камбінат», «Аршанскі мясакамбінат», «Полацкі малочны камбінат». У іх складзе 142 арганізацыі. І хоць год я
Дзякуючы ўказу Прэзідэнта сельгаспрадпрыемствы, якія да гэтага мелі шэраг назапашаных гадамі фінансавых праблем, што, дарэчы, было стрымліваючым фактарам для паспяховага развіцця, атрымалі магчымасць дасягнуць намечаных вытворчых паказчыкаў. У прыватнасці, рэструктурызаваны даўгавыя абавязацельствы. Акрамя таго, распрацавана і зацверджана Праграма развіцця аграпрамысловага комплексу Віцебскай вобласці на 2020—2035 гады.
Ужо відавочная станоўчая дынаміка. У ходзе праведзенай работы за восем месяцаў гэтага года плошча сельскагаспадарчых угоддзяў аграпрамоб'яднанняў склала 769 тысяч гектараў, або 62 працэнты ад абласных, у тым ліку плошча ворнай зямлі — 494 тысячы гектараў. Выпрацавана 59 працэнтаў малака ад абласнога, 29 працэнтаў прадукцыі вырошчвання жывёлы і птушкі, 83 працэнты яек, 57 працэнтаў збожжа. З улікам кошту давальніцкай сыравіны выраблена прамысловай прадукцыі (работ, паслуг) на суму 836,9 мільёна рублёў, а гэта 110 працэнтаў да адпаведнага леташняга перыяду. Валавая прадукцыя сельскай гаспадаркі атрымана на суму 655 мільёнаў рублёў, тэмп росту — 103 працэнты.
— Новыя аграпрамысловыя аб'яднанні закліканы зрабіць, можна сказаць, рэвалюцыю ў аграрнай эканоміцы рэгіёна, што вельмі цешыць. Ёсць, на мой погляд, у іх і яшчэ больш важная задача: яны створаны не дзеля людзей, а для іх, і павінны прынесці карысць непасрэдна сельчанам, сапраўдным гаспадарам на зямлі. Гэта значыць, што зарплата і іншыя сацыяльныя даброты і бонусы вырастуць, і, мабыць, значна. Гэта адбываецца ўжо ці на гэта патрэбен большы адрэзак часу?
— Так, пазітыўныя пераўтварэнні, якія намячаюцца ў аграрным сектары Віцебскай вобласці, бачныя ўжо цяпер. Рэфармаванне АПК, да якога мы ішлі планамерна і паэтапна, накіравана на павышэнне ўзроўню сельскагаспадарчай вытворчасці. Гэта напрамую звязана і з ростам заработнай платы ў сельчан, а значыць, і з павышэннем іх прафесійнага ўзроўню, замацаваннем кадраў на вёсцы.
Безумоўна, на станоўчую матывацыю да прафесіі ўплывае дзейсная ў нашым рэгіёне прывабная сістэма матэрыяльнага стымулявання. Два гады таму карэкціроўцы ў бок павелічэння падвергліся заробкі механізатараў, спецыялістаў жывёлагадоўчай галіны. Прафесіяналы сваёй справы пры зацікаўленасці ў канчатковым выніку і павелічэнні паказчыкаў, улічваючы ўсе надбаўкі, могуць зарабіць ад 2 тысяч беларускіх рублёў і больш. Там, дзе годны заробак, мяркую, цяжкасцей з кадрамі не ўзнікае. Дарэчы, разрыў сярэднямесячнага заробку на вёсцы ў параўнанні з прамысловасцю скараціўся практычна на 5 працэнтаў.
Яшчэ адзін сур'ёзны вектар, які ўплывае на імідж галіны, — падрыхтоўка кадраў. Робім стаўку на выхаванне вытворчага работніка, які павінен прыйсці на сваё працоўнае месца падрыхтаваным, матываваным спецыялістам. Фарміраванне ўяўлення аб сельскім укладзе жыцця і вытворчасці закладваецца ўжо са школьнай парты — на гэта і накіраваны створаныя ў вобласці агракласы. Умацаваць дадзеныя пазіцыі закліканы профільныя сярэднія спецыяльныя навучальныя ўстановы, вышэйшыя навучальныя ўстановы, дзе ў два разы павялічылі працягласць вытворчай практыкі. У якасці базы толькі перадавыя гаспадаркі, аснашчаныя сучаснай тэхнікай. Сярод бонусаў, якія прадугледжаны выпускнікам, — прадастаўленне адтэрміноўкі ад прызыву ў войска, замена тэрміновай службы ў войску на службу ў рэзерве, аказанне грашовай дапамогі на абзавядзенне гаспадаркай, стымулюючыя надбаўкі да заробку, забеспячэнне добраўпарадкаваным жыллём або кампенсацыя выдаткаў па яго найме. Віцебшчына імкнецца стварыць максімальна прывабныя ўмовы для маладых спецыялістаў. У сувязі з гэтым штогод у вобласці павялічваецца адсотак іх прыбыцця і абумоўлення.
— Крыху пазней вернемся да лепшых прыкладаў і рэкордаў жніва-2020, а пакуль як вы пракаментуеце той факт, што, скажам, на 14 верасня частка раёнаў значна адставала па ўбраных плошчах, а ва Ушацкім яшчэ не было сабрана каля 18 працэнтаў хлябоў? Не занадта вялікі разрыў паміж абласцямі наогул і асобнымі раёнамі Віцебшчыны ў прыватнасці?
— Няма аднолькавых раёнаў і гаспадарак як па матэрыяльна-тэхнічным і нават кадравым забеспячэнні, так і па прыродна-кліматычных умовах. Так склалася: калі наш рэгіён, як самы паўночны ў рэспубліцы, толькі прыступае да жніва, у гэты ж час паўднёвыя вобласці яго завяршаюць.
Сезон жніва пачынаўся шматспадзеўна. Надвор'е дазволіла падтрымліваць яго высокія тэмпы. Аднак практычна штодзённыя дажджы ў трэцяй дэкадзе жніўня фактычна спынілі работы на палях. За гэты перыяд у сярэднім па вобласці ападкаў выпала ўдвая больш за норму (57 міліметраў пры норме 24), а ў Аршанскім раёне — 361 працэнт ад дэкаднай нормы. Калі да 20 жніўня ў сярэднім за дзень прыбіралі 13,7 тысячы гектараў і ўжо да гэтага часу было прыбрана 274 тысячы гектараў (а гэта 74 працэнты да плошчы), то пасля тэмпы знізіліся ў пяць разоў: у сярэднім за дзень 2,4 тысячы гектараў.
За кошт таго, што пасяўныя плошчы пад збожжавымі і зернебабовымі культурамі пашыраны да 400 тысяч гектараў, павялічылася разліковая нагрузка на адзінку тэхнікі. У цэлым па вобласці яна склала каля 500 гектараў збожжавых, зернебабовых, крыжакветных культур, насеннікаў шматгадовых траў, кукурузы на зерне.
Сёння важна рабіць упор на павелічэнне прадукцыйнасці працы ў раслінаводстве праз прымяненне высокапрадукцыйнай сельскагаспадарчай тэхнікі. Паступова гаспадаркі вобласці набываюць энергонасычаныя трактары, збожжа- і кормаўборачныя камбайны, аднак з-за дэфіцыту фінансавых магчымасцей, на жаль, тэмпы абнаўлення матэрыяльна-тэхнічнай базы невялікія. Па-ранейшаму Віцебская вобласць мае самы высокі ў рэспубліцы ўзровень зношанасці машынна-трактарнага парку. Да таго ж на агульным выніку адбіваюцца дэфіцыт механізатарскіх кадраў (а штогод на сяўбу, уборку дадаткова прыцягваецца 600—700 чалавек), кароткія ў параўнанні з астатнімі абласцямі краіны агратэхнічныя тэрміны сяўбы, уборкі і іншых палявых работ. Таму штогод на перыяд правядзення пасяўной, корманарыхтоўкі, уборачнай кампаніі ствараюцца міжгаспадарчыя механізаваныя атрады, прыцягваюцца кадры з прамысловых прадпрыемстваў гарадоў, вядзецца перакідка тэхнікі ў адстаючыя гаспадаркі. Каб у два разы хутчэй і якасней праводзіць увесь шлейф сельскагаспадарчых работ і ў выніку адысці ад іх напластавання, уласцівага толькі Віцебшчыне, нам трэба забяспечыць сур'ёзнае тэхнічнае пераўзбраенне галіны ў нашым рэгіёне, як па надзейнасці, так і па функцыянальнасці.
— Год, як вы, Мікалай Мікалаевіч, сказалі, знакавы і ўдалы для вобласці ў раслінаводстве: высокая ўраджайнасць, добры валавы намалот збожжавых культур. На мой погляд, усё разам — ад работніка аблвыканкама да камбайнера — гэтага дабіліся насуперак пазначаным асаблівасцям надвор'я, суб'ектыўным цяжкасцям. За кошт чаго перш за ўсё?
— Тэрмінамі «інтэнсіфікацыя» і «выкананне тэхналогіі» і тлумачыцца дасягнутае. Сёлета сельгас арганізацыі вобласці намалацілі 1 мільён 76 тысяч тон збожжа пры сярэдняй ураджайнасці 31,2 цэнтнера з гектара. Лепшы паказчык за апошнія пяць гадоў! У той жа час адзначу: працаўнікі вёскі былі настроены ўзяць больш высокую планку, але, як я ўжо казаў, перашкодзілі неспрыяльныя ўмовы надвор'я. Чацвёртая частка каравая вобласці сфарміравана двума раёнамі, кожны з якіх перавысіў стотысячны намалот. У дэталях гэта выглядае так: Аршанскі намалаціў 125 тысяч тон збожжа, а Віцебскі — 117 тысяч тон. Гэта абсалютны рэкорд: да гэтага гістарычны максімум з вынікам 104,6 тысячы тон ім быў дасягнуты толькі ў 2014 годзе. Хацелася б вылучыць ААТ «Хатылы-Агра» Пастаўскага раёна, СПК «Ларынаўка» Аршанскага раёна, «Мазалавагаз» Віцебскага раёна, філіял «Гараны-Агра» ААТ «Полацкі КХП» і шэраг іншых гаспадарак. Асабліва адзначу ААТ «Віцебская бройлерная птушкафабрыка», якое забяспечыла збор больш за 52 тысячы тон збожжа, апярэдзіўшы па гэтым паказчыку 14 (!) раёнаў вобласці. З кожнага гектара тут сабрана па 48,3 цэнтнера.
У бягучым годзе валавы збор алеінасення крыжакветных перавысіў 116 тысяч тон, што на 12 працэнтаў вышэй за ўзровень мінулага года. З іх 17,8 тысячы тон сабрана ў Віцебскім раёне, і палова гэтага ўраджаю сфарміравана ААТ «Віцебская бройлерная птушкафабрыка». Таксама лепшых аб'ёмаў намалоту дасягнула РУП «Талачынскі кансервавы завод» (6,1 тысячы тон).
Віцебшчына першай сярод іншых рэгіёнаў рэспублікі цалкам выканала дзяржаўны заказ у аб'ёме 109,4 тысячы тон харчовага збожжа.
— Калі працягваць гэты лагічны ланцужок, салідныя запасы сабранага фуражнага збожжа (пакуль не лічачы збожжа кукурузы) даюць магчымасць паспяхова спрацаваць у жывёлагадоўлі (пры ўмове стварэння як мінімум гадавога запасу травяных кармоў), у вытворчасці і перапрацоўцы прадукцыі, у тым ліку з высокай дабаўленай вартасцю. І паставіць яе на ўнутраны і знешні рынкі. Значыць, і тут паказчыкі палепшацца, і ўсё гэта, зноў жа, належным чынам адаб'ецца на дабрабыце занятых у гэтых працэсах работнікаў — шараговых і аграменеджараў. Ці нельга гэта напрамак пракаментаваць больш падрабязна?
— Безумоўна, дабрабыт аграрнага сектара і, як следства, сельскіх працаўнікоў залежыць ад вытворчасці і рэалізацыі прадукцыі жывёлагадоўлі. Ні для каго не сакрэт: пры належнай кармавой базе будзе адчувальны эфект і ў малочным цэху. Пад гэтыя мэты ў вобласці сфарміравана аптымальная структура пасяўных плошчаў. Акцэнт на эканамічнай эфектыўнасці земляробства: з адзінкі плошчы трэба здабываць максімум прыбытку. Стаўку робім на высокабялковыя культуры. За кошт гэтага можна павялічыць прадуктыўнасць земляў, нарыхтаваць неабходны запас кармоў, нароўні з тэхналагічным утрыманнем дойнага пагалоўя павялічыць яго прадуктыўнасць і ў выніку не толькі прырасці па аб'ёмах прадукцыі, але і загрузіць магутнасці нашых перапрацоўчых прадпрыемстваў. Нямала важна правільна размяркоўваць патокі і нарошчваць прысутнасць на ўнутраным і знешнім рынках і, вядома ж, пастаянна ўтрымліваць спажывецкі інтарэс. Тады і поспех заканамерны. А ён выяўляецца перш за ўсё ў выручцы, абаротных сродках, а таксама росце зарплаты ва ўвязцы з прадукцыйнасцю працы.
— Самы час пагаварыць аб рэкордах жніва-2020. Яны ж не толькі ў намалотах, хоць у іх перш за ўсё апафеоз жніва. Цікавыя ў сувязі з гэтым і іншыя рэкорды: скажам, чыста эканамічныя — эфектыўнае выкарыстанне тэхнікі, тэхналагічна вывера
— Лічу, што сёння галоўнае для любой арганізацыі аграрнай накіраванасці — працаваць у рытме рэальнай эканомікі, умець тэхналагічна гаспадарыць, навучыцца зарабляць грошы. Як бачыцца, для гэтага некаторым аграменеджарам трэба псіхалагічна перабудавацца, мысліць па-сучаснаму, смелей ісці насустрач новаму. Бо дадзены ўсе козыры, неабходныя для паспяховай рэалізацыі вытворчых мэт, якія павінны быць перанесены ў плоскасць рэальных дзеянняў. Лепшы вынік атрымлівае той, хто шырока выкарыстоўвае дасягненні аграрнай навукі, ужывае высокаўраджайныя сарты культур, працуе на сучаснай тэхніцы. Перадавымі гаспадаркамі (пра іх я ўжо згадваў вышэй) такія падыходы ўведзены ў культ.
Сёлета праводзіліся абласныя спаборніцтвы за дасягненне лепшых вынікаў на ўборцы ўраджаю. А гэта — мабілізацыя аграрыяў на павышэнне прадукцыйнасці, якаснае правядзенне ўсіх сельскагаспадарчых работ, эфектыўнае выкарыстанне матэрыяльных і працоўных рэсурсаў.
Яркую старонку ў аграрны летапіс вобласці ўпісаў сямейны экіпаж Аляксандра і Андрэя Камаровых з філіяла «Задняпроўскі» ААТ «Аршанскі КХП»: з улікам збожжа і рапсу намалаціў больш за 5 тысяч тон. Пяцітысячны рубеж таксама пераадолелі Леанід Аляксеенка і Сяргей Колбасаў з філіяла «Завозе» ААТ «Віцебскі мясакамбінат», і гэта лепшы вынік у рэспубліцы сярод моладзевых экіпажаў.
На ўборцы рапсу тысячны намалот пераадолелі Алег Сушкевіч і Віталь Суманаў з ААТ «Аршанскі КХП», а таксама Андрэй Беляеў з ААТ «Віцебскі мясакамбінат».
На адвозцы ўраджаю ад камбайнаў было задзейнічана каля 800 кіроўцаў. Сярод тых, хто перавёз звыш 4,5 тысячы тон, — Аляксандр Аксюто (ЗАТ «АСБ Агра-Новатар» Бешанковіцкага раёна), Аляксандр Бацян (ААТ «Якубава-Агра» Дубровенскага раёна), Уладзімір Пабойкін (ААТ «Праўда-С» Дубровенскага раёна).
— Вось пра палешукоў кажуць: працаўнікі, тыя ж беларусы, толькі са знакам якасці. Пра гродзенскіх сялян — моцныя гаспадары, гэта яшчэ гістарычна прадвызначана… А ў чым феномен віцебскіх вяскоўцаў, аграменеджараў, дзе іх моцныя бакі? Мусіць, і пра гэта вы будзеце гаварыць самым лепшым іх прадстаўнікам з галоўнай сцэны «Дажынак», якія сёлета праходзяць у абласным цэнтры…
— Галоўным феноменам віцебскіх сейбітаў я назваў бы цярплівасць і цягавітасць. Гэта звязана перш за ўсё з тым, што вынікі іх працы падвяргаюцца ўздзеянню прыродных фактараў. Віцебшчына ў зоне рызыкоўнага земляробства і найбольш схільная да гэтага. Напэўна, ніхто іншы ў такіх умовах не зможа працаваць настолькі прадуктыўна, як гэта робяць віцебскія аграрыі. А яны сапраўды ведаюць сапраўдны кошт укладзенай у зямлю працы, напоўненага жыццём коласа.
Велізарны дзякуй усім працаўнікам вёскі за іх няпростую працу, за вернасць сялянскаму доўгу, прафесіяналізм, самааддачу і невычэрпную любоў да сваёй зямлі. Жадаю ўсім моцнага здароўя, шчасця, дастатку і дабрабыту! І, вядома ж, важнага і патрэбнага ў працы кожнага аграрыя: безатказнай тэхнікі, прыхільнага надвор'я і высокіх ураджаяў!
— Вялікі дзякуй, Мікалай Мікалаевіч, за інтэрв'ю!