Кропка, з якой пачалося пабудова геадэзічнай сеткі Расійскай імперыі і ў цэлым агульнаеўрапейская, знойдзена на ўзгорку паблізу аграгарадка Дрысвяты ў Браслаўскім раёне, перадае карэспандэнт БЕЛТА.
Дрысвяцкае аснова з'яўляецца першым базавым вымярэннем, адным з апорных бакоў пры стварэнні першых трыангуляцыйных пабудоў у заходняй частцы Расійскай імперыі.
Як распавёў старшыня Дзяржаўнага камітэта па маёмасці Андрэй Гаеў, гэтая кропка была знойдзена па выніках дэталёвых сучасных вымярэнняў. Работы па яе пошуку вяліся агулам каля 20 гадоў. А пачалося ўсё з пошуку пунктаў Геадэзічнай дугі Струвэ, якая ўваходзіць у пералік аб'ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.
Сёння Дрысвяцкае аснова было адкапана: на глыбіні прыкладна 1,5 м пад пластом камянёў аказалася цагляная муроўка-крыжавіна, закладзеная яшчэ напачатку XIX стагоддзя. Пацвердзіўшы праз сувязь са спадарожнікам дакладнасць каардынат, удзельнікі "экспедыцыі" засыпалі муроўку назад.
"Сёння мы знайшлі базыс, з якога будуецца сучасная геадэзія. З гэтай кропкі пачалося развіццё сучаснага вызначэння каардынат і высокадакладнай навігацыі, якую мы маем сёння. Яна ўжываецца не толькі ў геадэзіі і землеўпарадкаванні, але і ў архітэктуры, для развіцця энергетыкі, транспартных сетак. Абароннае накірунак грунтуецца на вымярэннях, базу якіх заклалі геадэзісты ў 1816 годзе", - адзначыў Андрэй Гаеў.
Ён падкрэсліў, што гэта прыклад для сучаснага пакалення: як трэба ставіцца да працы. У складаных умовах, у любую надвор'е, не маючы сучасных тэхналогій, "людзі рабілі тое, што сёння пацвярджаюць спадарожнікі".
"Гэты пункт будзе ўбудаваны ў сучасную геадэзічную сетку і будзе прыносіць карысць народна-гаспадарчаму комплексу", - сказаў Андрэй Гаеў.
Неабходнасць у правядзенні тут першых трыганаметрычных вымярэнняў была звязана з тым, што вайна 1812 года паказала адсталасць Расійскай імперыі ў справе стварэння надзейных і дакладных ваенна-тапаграфічных карт. Пачаць працу з заходніх рубяжоў імперыі было вырашана, паколькі менавіта тут пагроза ваеннага ўварвання была большай. Новыя трыганаметрычныя і тапаграфічныя здымкі Віленскай губерні ствараліся на аснове трыангуляцыі. Займаліся гэтым ваенныя геадэзісты пад кіраўніцтвам Карла Тэнера.
Дацэнт кафедры геадэзіі і аэракасмічных тэхналогій Беларускага нацыянальнага тэхнічнага ўніверсітэта Уладзімір Мкртчян у мінулым быў кіраўніком "Белаэракасмагеадэзіі", якая займалася пошукам пунктаў Дугі Струве. Былі выяўлены 19 пунктаў на тэрыторыі Беларусі, з іх 5 уключаны ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.
"Сувязь паміж пунктамі ў гэтай мясцовасці - паўднёвы край Дрысвяцкага возера. Геадэзічная сетка, якая распаўсюдзілася з гэтай кропкі, працягнулася на ўсе краіны Усходняй Еўропы. Сённяшняя падзея - важная для беларускай геадэзіі. Калі б не гэтая кропка, у нас не было б спадарожнікавай навігацыі. Дзякуючы створаным сеткам мы перанеслі геадэзію ў касмічную прастору", - падкрэсліў Уладзімір Мкртчян.
Геадэзічная дуга Струве атрымала сваю назву ў гонар расійскага астранома Васіля Якаўлевіча Струве. Галоўнай мэтай яе стварэння было вывучэнне формы Зямлі і ўдакладненне даных аб яе памерах. Геадэзічная дуга Струве вымяралася навуковымі супрацоўнікамі Дэрпцкай (Тартускай) і Пулкаўскай абсерваторый з 1816 па 1855 год. Фінансаванне вялося на сродкі, ахвяраваныя асабіста імператарамі Аляксандрам I і Мікалаем I.
Дуга бярэ свой пачатак ад пункта Фугленес на ўзбярэжжы Баранцавага мора і заканчваецца недалёка ад узбярэжжа Чорнага мора на паўднёвым захадзе Украіны ў пункце Стара-Некрасаўка. Агульная працягласць больш за 2,8 тыс. км. Дуга пралягае па тэрыторыі дзесяці краін: Нарвегіі, Швецыі, Фінляндыі, Расіі, Эстоніі, Латвіі, Літвы, Беларусі, Украіны і Малдовы. Усяго налічваецца 265 яе асноўных трыангуляцыйных пунктаў, з якіх 28 устаноўлены ў Беларусі. Больш было пабудавана толькі ва Украіне (50) і Фінляндыі (84).
У спіс ЮНЕСКА на тэрыторыі Беларусі трапілі пяць найбольш захаваных пунктаў: Чэкуцк, Лескавічы, Асаўніца ў Брэсцкай вобласці і Лопаты, Тупішкі ў Гродзенскай. Апорныя кропкі гэтай сеткі маркіраваны на мясцовасці рознымі спосабамі: зроблены ў выглядзе паглыбленняў у скалах, пазначаны жалезнымі крыжамі, пірамідамі з камянёў або спецыяльна ўсталяванымі абеліскамі.
Як адзначыў старшыня Браслаўскага райвыканкама Аляксандр Баданін, у будучыні мясцовыя ўлады ўсталююць знак на месцы базыса каля Дрысвятаў і ўказальнік да яго з дарогі. "Гэта адна з кропак прыцягнення турыстаў. Будзем уключаць гэтае месца ў маршруты для нашых гасцей. Спатрэбіцца і нейкі QR-код, каб турысты з яго дапамогай маглі прачытаць пра гэтае месца і яго значнасць", - сказаў Аляксандр Баданін.
Навіны Беларусі (БелТА)