У 2018 годзе ў арганізацыі аховы здароўя Лепельскага раёна звярнулася 132 чалавекі, пацярпелыя ад укусаў кляшчоў, з іх – 31 дзіця; захварэла 6 чалавек хваробай Лайма. За красавік 2019 года зарэгістраваны 1 выпадак укусу кляшчамі людзей, з іх 1 дзіця.
На тэрыторыі Рэспублікі Беларусь кляшчы роду Ixodes і лугавыя кляшчы з'яўляюцца пераносчыкамі узбуджальнікаў 9 інфекцыйных захворванняў (заходні клешчавы энцэфаліт, хвароба Лайма, гранулоцытарны анаплазмоз, монацытарны эрліхіёз, клешчавы рыкетсіёз; бабезіёз, тулярэмія, ліхаманка Ку, бартанэлёз). Механізм і шлях заражэння – трансмісіўны – падчас прысмоктвання кляшча. Акрамя таго, пры клешчавым энцэфаліце магчымы таксама аліментарны шлях заражэння (пры ўжыванні ў ежу сырога малака коз і, надзвычай рэдка, кароў) і кантактны (пры раздушванні кляшча і занясенні інфекцыі на слізістыя абалонкі). Заражэнне ўзбуджальнікамі клешчавых інфекцый адбываецца ў перыяд з сакавіка па лістапад месяцы, з летне-асеннім сезонным уздымам захворвання.
Месцамі пражывання кляшчоў роду Ixodes часта з'яўляюцца змешаныя лясы. Больш за ўсё іх на прасеках, старых высечках, іншых месцах з высокай травой, добра развітым хмызняком, уздоўж лясных сцежак. Кляшчоў можна сустрэць і ў лесапаркавых зонах гарадоў, на дачных і агародных участках.
Кляшч роду Ixodes – малюсенькая істота да 2-3 мм у даўжыню, з плоскім целам, пакрытым мармуровым або чорным шчытком на палову цела ў самкі і цалкам усё цела ў самца.
Кляшчы за ползуць на галінкі кустоў, траву, звычайна не вышэй за адзін метр. Пры набліжэнні жывёлы або чалавека, адчуваючы іх пах, кляшч чапляецца і дабіраецца да адкрытых участкаў скуры.
Перад укусам кляшч уводзіць у месца ўкаранення спецыяльную абязбольвальную вадкасць, таму чалавек не адчувае болю. І толькі зрэдку, можна адчуць нязначны сверб у месцы прысмоктвання, які часцей за ўсё застаецца без увагі.
Клеш сам па сабе не небяспечны, а небяспечныя тыя ўзбуджальнікі, якімі ён мог у працэсе свайго развіцця заразіцца і пры ўкусе перадаць чалавеку. На тэрыторыі Рэспублікі Беларусь у пераважнай большасці выпадкаў рэгіструюцца два захворванні: клешчавы энцэфаліт і Лайм-барэліёз (хвароба Лайма). Заражэнне чалавека гэтымі інфекцыямі адбываецца праз укус клешча, а клешчавым энцэфалітам можна захварэць таксама пры ўжыванні ў ежу сырога малака коз, інфікаваных вірусам клешчавага энцэфаліту.
Асноўнымі напрамкамі прафілактыкі і барацьбы з клешчавымі інфекцыямі на сёння з'яўляюцца наступныя мерапрыемствы.
1. Мерапрыемствы, накіраваныя на зніжэнне колькасці пераносчыкаў клешчавых інфекцый, мінімізацыю іх кантакту з насельніцтвам у месцах працы, пражывання або адпачынку:
- расчыстка і добраўпарадкаванне тэрыторый селібных і вытворчых зон, зон адпачынку, аздараўленчых і санаторна-курортных арганізацый, садаводчых кааператываў (санітарная высечка, выдаленне сухостою і валежніка, прарэджванне хмызняку; скашванне травы, знішчэнне звалак бытавога смецця);
- пры неабходнасці, правядзенне дэзінсекцыйных і дэратызацыйных апрацовак тэрыторый дазволенымі прэпаратамі аддзеламі тэрытарыяльных органаў дзяржаўнага санітарнага нагляду або іншымі арганізацыямі, якія маюць дазвол на правядзенне дадзенага віду работ;
- выпас жывёлы на акультураных пашах; перыядычны агляд і вызваленне ад прысосаў клешчаў сельскагаспадарчых жывёл (коз, кароў).
2. Захаванне мер асабістай прафілактыкі:
- падчас знаходжання ў лесе выкарыстанне спецыяльнага ахоўнага адзення або звычайнага, але максімальна закрываючага адкрытыя ўчасткі цела;
- выкарыстанне адпужваючых сродкаў (рэпелентаў), якія наносяцца на адзенне або скуру;
- правядзенне сама- і ўзаемных аглядаў кожныя 2 гадзіны і адразу пасля выхаду з лесу з мэтай выяўлення і страсання з адзення любых поўзаючых насякомых і клешчаў;
- улічваючы, што клешчавы энцэфаліт можа перадавацца праз малако коз, пакусаных клешчамі, неабходна малако пракіпяціць 2-3 хвіліны перад ужываннем у ежу.
3. Прафілактыка развіцця захворванняў пасля ўкусу інфікаванага пераносчыка.
- калі Вы выявілі прысосаўшагася кляшча, неадкладна выдаліце яго з дапамогай пятлі з баваўнянай ніткі, стэрыльнай іголкі ад аднаразовага шпрыца або пінцэта; скуру вакол і над месцам прысмоктвання апрацуйце любым спіртазмяшчальным сродкам;
- пасля ўстанаўлення факта прысмоктвання кляшча варта неадкладна звярнуцца ў арганізацыю аховы здароўя па месцы жыхарства для прызначэння прафілактычнага лячэння Лайм-баррэліозу (як найбольш шырока распаўсюджанага захворвання);
- не варта змазваць прысосаўшагася кляшча алеем, паколькі кляшч пачынае «задыхацца» і адрыгвае змесціва свайго страўніка ў рану на целе чалавека, чым павялічвае рызыку інфікавання.
Калі ж на працягу наступных двух месяцаў у пацярпелага ад укусу кляшча будзе адзначацца: слабасць, недамаганне, павышэнне тэмпературы, скурныя высыпанні на целе, варта неадкладна звярнуцца за медыцынскай дапамогай, акцэнтуючы ўвагу лекара, які лечыць, на нядаўняе прысмоктванне кляшча.
Урач-эпідэміёлаг Лепельскага раённага ЦГіЭ Н.Паборцава
