Нагодаў звярнуць увагу на Стайскую дзіцячую школу мастацтваў і традыцыйнай культуры з кожным годам становіцца ўсё больш і больш. Да прыкладу, сёлета – у 2013-ым – калектыў «Сунічкі» стаў заслужаным. З дзіцячых сельскіх калектываў такое званне ён атрымаў другім у рэспубліцы. Як гэта ўдалося і чым сёння жывуць «Сунічкі», зараз і даведаемся…
Азіраючыся ў мінулае
Як толькі заканчваюцца ўрокі, стайскія школьнікі дадому не спяшаюцца: у іх іншы маршрут – школа мастацтваў і традыцыйнай культуры. Гэтыя заняткі наведваюць усе вучні сярэдняй школы, прыязджаюць сюды нават пышненскія дзеці. Школьны клас звычайна адпавядае групе.
Першым у раскладзе стаіць харэаграфія. Класічнаму, народнаму і фальклорнаму танцу вучаць кіраўнік калектыву Вераніка Хомбак і педагог Алеся Кажэская. Ад танцавальнай азбукі – пастаноўкі рук і ног – да складаных элементаў іспанскага і нямецкага танца асвойваюць вучні. І калі ў далёкім 1996 годзе, калі толькі з'явіўся калектыў, яго накірунак быў выключна харэаграфічным, то цяпер ёсць аддзяленне народнай творчасці з вакальным ухілам. Цымбалы, баян, акардэон, фартэпіяна, домра, скрыпка – на музычным аддзяленні перавагу можна аддаць любому інструменту. Ахвотныя яшчэ запісваюцца і на прадмет па выбары – вусная народная творчасць, дэкаратыўна-прыкладное мастацтва і музычны фальклорны інструмент.
Беларускім традыцыям у Стаях вучаць з дзяцінства: самым маленькім са 117 выхаванцаў па тры гады. Карагоды, пацешкі, прыпеўкі яны разучваюць з цікавасцю, на канцэртах танцуюць у парах са старэйшымі вучнямі.
80 мільёнаў нядаўна пайшло на абнаўленне касцюмаў: 12 купілі для пятага класа і 24 – для самых маленькіх дзяцей. У кожнага з удзельнікаў – свой касцюм Лепельскага строю, зроблены ўручную. У адрозненне, да прыкладу, ад эстрадных выканаўцаў, мяняць убранне кожны нумар артыстам фальклорнага жанру не даводзіцца: розняцца толькі яго асобныя элементы. Галоўнае патрабаванне – касцюм павінен адпавядаць рэгіёну. Дарэчы, у гэтай школе вывучэннем мясцовага фальклору не абмяжоўваюцца: выкладчыкі знаёмяць дзяцей і з асаблівасцямі народных традыцый іншых мясцін.
Збіраюць даўно забытыя рэцэпты ў бабуль і вучні, гатуюць стравы на занятках гуртка «Смачна есці». На адным з апошніх квасілі капусту. Пасля гістарычнага экскурсу педагога Юліі Жалейка, якая расказала пра смак прадукту ў залежнасці ад фаз месяца, дзеці прыступілі да практыкуму, і ўсё па правілах продкаў.
Пра сціпласць і «фанаграмнае» табу
Ступы, начлежкі, кросны, вышыўкі, абразы – «жывое мінулае» збіраюць у школьным музеі. Ёсць тут і свой лялечны тэатр. Дарослыя і дзеці другі год граюць у ансамблі гарманістаў. Сем гадоў таму дзіцячы ансамбль народных інструментаў арганізавала Алена Барадзейка. Акампануючай групай педагогаў кіруе Наталля Бабіч, за падрыхтоўку вакалістаў адказвае Людміла Шыпуля. Вяртаюцца ў сваю альма-матар і выпускнікі – толькі ўжо «у новым амплуа». Да прыкладу, настаўніца па класе скрыпкі Алена Памалейка, якая яшчэ не адпрацавала год, ужо паспела стаць незаменнай: яе прысутнасць на канцэрце была настолькі важнай, што прыйшлося перанесці важныя планы.
Выступаюць стайскія артысты заўсёды толькі пад жывую музыку, але няма правілаў без выключэнняў. Вераніка Аляксандраўна ўспамінае адзін выпадак, калі выхаванцы танцавалі пад фанаграму. Лета. Горад Ульянаўск. Паехаць са сваімі вучнямі ніхто з педагогаў не змог, суправаджала дзяцей на гастролях настаўніца сярэдняй школы. Першыя гукі фанаграмы – і юныя артысты без адзінай падказкі паказваюць адрэпетраваную ў школе праграму. Такое беражлівае стаўленне да сваёй культуры не магло не здзівіць кіраўніка расійскай вобласці, які, ацаніўшы ўзровень майстэрства, папрасіў выступіць дзяцей у іншых дзіцячых лагерах…
Соламапляценне, выцінанка, вышыўка, пляценне паясоў – у школе перавагу аддаюць дзявочым напрамкам дэкаратыўна-прыкладнай творчасці. У будучыні плануецца гэтую сітуацыю выправіць: да прыкладу, навучыць хлапчукоў лозапляценню. І хто ведае, можа, хутка хлопцы будуць прадаваць свае працы на выставах. Пакуль жа пра беларускі фальклор гасцям Лепельшчыны «Сунічкі» расказваюць у сваіх праграмах, прычым гледачы – не пабочныя назіральнікі, а непасрэдныя ўдзельнікі народных абрадаў і гульняў. Згадзіцеся, чым не дапамога турызму?
Больш за сто дыпломаў рэспубліканскіх і міжнародных конкурсаў: «Сунічкі» паспелі заваяваць прызнанне не толькі на роднай зямлі. Ужо ў чэрвені калектыў зноў адправіцца заваёўваць сэрцы аматараў традыцыйнай культуры іншай краіны. На гэты раз шлях ляжыць у Балгарыю, на міжнародны дзіцячы фестываль «Сонца, радасць, прыгажосць». Засталося зусім няшмат, і беларускі фальклор з лепельскім каларытам зноў ажыве на сцэне замежжа ў выкананні нашых артыстаў…
Кацярына АСОЎСКАЯ