Многія, ацэньваючы савецкі перыяд, забываюць (ці наўмысна замоўчваюць) пра важны нюанс: менавіта ў гэты час быў сфарміраваны навуковы і вытворчы патэнцыял, за кошт якога па сённяшні дзень жывуць многія постсавецкія краіны. І Беларусь у тым ліку. Мы не сталі разбураць усё гэта. Так, як зрабілі нашы суседзі па настойлівых просьбах з Захаду. І цяпер беларусам ёсць чым ганарыцца. Толькі адзін прыклад – прадпрыемства "Атлант". Сёння яго бытавая тэхніка добра вядомая не толькі ў постсавецкіх рэспубліках, але і ў многіх еўрапейскіх краінах і нават у далёкай Аўстраліі. Як звычайны вытворца закаточных машынак і лялечных калясак стаў галоўным заводам халадзільнікаў і чаму беларускага "Атланта" не зламалі ні цяжкія 1990-я, ні небяспечная пандэмія? Якой пральнай машынкай карыстаецца Аляксандр Лукашэнка і за што заводчане дзякуюць беларускага Прэзідэнта? Пра ўсё гэта мы раскажам у новым выпуску YouTube-праекта БЕЛТА "Па факце: рашэнні Першага".
Калі быў створаны першы беларускі халадзільнік
Гісторыя беларускага "Атланта" пачалася ў далёкім 1959 годзе. Менавіта тады Савет Міністраў БССР пастанавіў мадэрнізаваць Мінскі завод газавай апаратуры і асвоіць выпуск электрычных халадзільнікаў. Праз тры гады прадпрыемства, якое да гэтага вырабляла простыя тавары народнага спажывання – дзвярныя замкі, закаточныя машынкі і лялечныя каляскі, – выпусціла першы халадзільнік. Назвалі яго па-простаму – "Мінск-1".
На пачатку гэтай мадэлі стаялі мурамскія спецыялісты, якія дапамагалі беларусам асвойваць новыя тэхналогіі, расказвае член назіральнага савета ЗАТ "Атлант" Міхаіл Зуй. На прадпрыемстве ён прайшоў шлях ад слесара механазборачных работ да намесніка генеральнага дырэктара па кіраванні якасцю.
Як выглядалі першыя беларускія халадзільнікі
"У красавіку 1962 года была выраблена партыя халадзільнікаў "Мінск-1". Яны былі зроблены ў форме кухоннага стала. Тут былі палічкі для захоўвання прадуктаў і сам халадзільнік з маразільным аддзяленнем. На той час у малых кватэрах было вельмі зручна мець такі халадзільнік, які адначасова выконваў функцыю і стала, і тумбачкі, і халадзільніка. Не хапала толькі аб'ёму для захоўвання прадуктаў", – тлумачыць Міхаіл Зуй.
Каб вырашыць гэтую праблему, была пастаўлена задача распрацаваць новы халадзільнік. Праз пару гадоў з канвеера сышоў "Мінск-2". Гэта была ўжо па-сапраўднаму масавая мадэль. Калі ў 1962 годзе завод выпусціў толькі 800 халадзільнікаў першай мадэлі, то ў 1964-м з стужкі сышло 30 тыс. адзінак абноўленай тэхнікі.
"З'явілася неабходнасць стварэння асобна стаячага халадзільніка, адвязанага ад стала. Змяніліся кухонныя планіроўкі, кухні павялічваліся, і можна было рабіць перастаноўку. Калі паглядзець дынаміку развіцця ўсёй лінейкі халадзільнікаў пад маркай "Мінск", мы бачым павелічэнне аб'ёму як маразільнага аддзялення, так і халадзільнага аддзялення", - паказвае першыя мадэлі наш экскурсавод.
Як мінскія халадзільнікі сталі заваёўваць Еўропу
У 1971 годзе завод адзначыў свята - з канвеера сышоў мільённы экзэмпляр. Праз два гады ўбачыў свет першы двухкамерны халадзільнік "Мінск-7". Да беларусаў за яго вытворчасць у Савецкім Саюзе не браўся ніхто. Прыкладна тады ж была выпушчана першая партыя халадзільнікаў з пенапаліурэтанам цеплаізаляцыяй. Так, мінскія канструктары не раз дыктавалі трэнды іншым вытворцам. Вось яшчэ пара прыкладаў: менавіта ў Беларусі быў выпушчаны першы ў СССР бытавы маразільны шафа. А ў 1980-я гады з мінскага канвеера сталі сыходзіць халадзільнікі з ніжнім размяшчэннем маразільнай камеры - навінка таго часу.
Па мінскай дакументацыі асвойваліся халадзільнікі ў многіх гарадах былога Савецкага Саюза: у Алітусе, Баку, Душанбе, Кішынёве і Самаркандзе. На жаль, экспартаваць беларускую бытавую тэхніку ў іншыя краіны ў тыя часы было неверагодна складана. Аднак дзеля Мінскага завода халадзільнікаў урад усё ж пайшоў на саступкі. Пастаўка першых партый у Грэцыю і Польшчу ў 1973 годзе паклала пачатак паспяховай дзейнасці прадпрыемства на сусветным рынку. У выніку ацаніць тэхніку змаглі жыхары Швецыі, Англіі, Італіі, Францыі, Бельгіі, Галандыі, Нарвегіі, Фінляндыі і нават Аўстраліі.
Як халадзільнікі сталі прызваннем заводчаніна
Знакавым для Мінскага завода халадзільнікаў стаў 1977 год - гэта дата заснавання аб'яднання па выпуску бытавой тэхнікі "Атлант". Разам з Мінскім заводам халадзільнікаў у яго ўвайшлі яшчэ тры прадпрыемствы - з Расіі і Літвы.
"Гэта маё першае і адзінае працоўнае месца. Я прыйшоў сюды пасля службы ў арміі ў 1979 годзе, мне было 20 гадоў. І вось усе 44 гады працую на заводзе "Атлант". З іх 42 гады - брыгадзірам на ўчастку зборкі. У 1980-я гады, калі я прыйшоў на завод, мы выпускалі, напэўна, пяць-шэсць мадэляў. А цяпер у нас вельмі вялікі мадэльны шэраг. Мне гэта цікава - новыя мадэлі. Я падыходжу да хлопцаў на канвеер, калі пачынаем збіраць, мне хочацца паспрабаваць, самому нешта паставіць, прадэманстраваць", - з цеплынёй адгукаецца аб сваёй працы слесар-зборшчык бытавой тэхнікі, заслужаны работнік "Атланта" Мікалай Свірыдовіч.
Што адбывалася на беларускім "Атланце" у 1990-я
З развалам Савецкага Саюза распалася і вытворчае аб'яднанне. Гэта парушыла ранейшыя гаспадарчыя сувязі, але мінскі канвеер не спыніўся. Неабходныя кампаненты, якія раней пастаўляліся з Літвы і Расіі, сталі вырабляць у Беларусі. І неўзабаве "Атлант" расправіў плечы.
"Ніколі, нават у любыя складаныя часы, кіраўніцтва не лічыла, што трэба прадаць прадпрыемства. Наадварот, думалі, дзе нешта купіць і як пашырыць свае вытворчыя магутнасці. Калі было адкрыццё Завода бытавой тэхнікі, Прэзідэнт наведаў прадпрыемства. У нас засталося ў архівах - добрыя ўражанні, задачы, якія былі пастаўлены "Атланту" па развіцці. "Атлант" мае яшчэ больш за 20 прадпрыемстваў, якія працуюць сёння на пастаўку камплектуючых. Гэта, адпаведна, стварэнне працоўных месцаў. Таму, на мой погляд, мы выконвалі дзяржаўную задачу, прыцягваючы, развіваючы гэтыя малыя гарады", - адзначае Міхаіл Зуй.
І калі ў 1993 годзе прадпрыемства фактычна з'яўлялася монавытворчасцю, выпускаючы ўсяго некалькі найменняў халадзільнікаў і маразільнікаў, то з гадамі яно ператварылася ў дыверсіфікаванае сучаснае прадпрыемства.
"У нас тры вытворчыя пляцоўкі: дзве ў Мінску, адна ў Баранавічах. Ёсць сельскагаспадарчае прадпрыемства. Пры гэтым мы пашырылі асартымент выпускаемай намі прадукцыі. Гэта значыць, акрамя бытавой тэхнікі, якая на сённяшні момант прадстаўлена больш чым 50 мадэлямі халадзільнікаў і маразільнікаў і амаль 30 мадэлямі пральных машын, мы з'яўляемся дастаткова буйным вытворцам прамысловай прадукцыі. Наш філіял у Баранавічах - адзіны на тэрыторыі былога Савецкага Саюза, хто вырабляе абсталяванне па перапрацоўцы пластмас поўнага цыклу. Гэта вялікі аб'ём станкабудавання. Гэта і праца па халадзільнай медыцынскай тэматыцы, і гандлёвае абсталяванне", - распавядае генеральны дырэктар "Атланта" Дзмітрый Сакалоўскі.
Аляксандр Лукашэнка яшчэ ў 2000-х падкрэсліваў, што толькі буйныя, добра аснашчаныя прадпрыемствы здольныя выстаяць у канкурэнтнай барацьбе і пры гэтым забяспечваць дынамічнае эканамічнае развіццё. Беларусь не пайшла на павадку ў заходніх дарадцаў, якія рэкамендавалі раздробніць прамысловыя і сельскагаспадарчыя аб'яднанні. Гэта быў бы шлях да краху, тлумачыў Прэзідэнт. І сёння "Атлант", як і іншыя вядучыя беларускія прадпрыемствы, - завод еўрапейскага ўзроўню.
Якой тэхнікай карыстаецца Прэзідэнт Беларусі
Дарэчы, ці ёсць тэхніка "Атлант" у кіраўніка дзяржавы? Аляксандр Лукашэнка распавёў пра гэта ў 2020 годзе, сустракаючыся з работнікамі завода.
"Я вельмі адданы сваёй дзяржаве і народу чалавек. Я за тое, каб халадзільнікі, пральныя машыны і іншае былі з нашага завода "Атлант". Вельмі ганаруся гэтай прадукцыяй і вельмі-вельмі даўно, не адзін дзясятак гадоў знаёмы з гэтай прадукцыяй. Я быў датычны да адкрыцця вашага завода пральных машын. Мне ваш калектыў тады падарыў гэту пральную машыну. Да гэтага часу гэтая машына ў мяне працуе без рамонту. Ёсць у мяне і ваш халадзільнік. Добра наладжаны вамі сэрвіс: без усялякіх праблем прыедуць, паправяць, трэба - забяруць, а потым і наўзамен пачалі даваць халадзільнікі і гэтак далей. У гэтым самае галоўнае. Ні адзін замежнік так не будзе абслугоўваць на беларускім рынку, як мы. Канкурэнцыя, усё зразумела. Але свой рынак трэба абараняць і падтрымліваць. Заклікаю вас купляць беларускае", - сказаў тады Прэзідэнт.
Чаму Беларусь вырашыла ісці сваім шляхам у перыяд пандэміі
Вядома, у сучаснай гісторыі "Атланта" былі і ўзлёты, і падзенні. Усе мы памятаем, як у розныя гады штарміла сусветную эканоміку. Гэтыя крызісы не маглі абысці бокам і Беларусь з яе адкрытай эканомікай, і прадпрыемствы, арыентаваныя на экспарт сваёй прадукцыі. Але ўлады ніколі не пакідалі заводы адзін на адзін з іх праблемамі. І гэта безумоўны плюс дзяржаўнай палітыкі, упэўненыя звычайныя заводчане.
"Я хачу шчыра сказаць. На мой погляд (можа, я нешта і не разумею), наш кіраўнік дзяржавы і наш урад заўсёды падтрымліваюць нас. Нас - дзяржаўную структуру. Я думаю, нам лягчэй цяпер, чым нейкаму прыватніку. Прыватнік мог бы разваліцца, дзе б ён узяў грошы? А Аляксандр Рыгоравіч заўсёды дапамагае. Самому чалавеку, самому прадпрыемству цяжка. Калі ёсць дзяржпадтрымка, усе працуюць, усе жывуць. Таму ёсць упэўненасць у заўтрашнім дні, што мы прыйдзем на працу, будзем працаваць, што нам не скажуць: сёння працы няма, сыходзьце, шукайце працу. Я думаю, што так правільна", - лічыць заводчанін Мікалай Свірыдовіч.
Вядома, тут хочацца крыху ўдакладніць. Падтрымка з боку дзяржавы зусім не азначае бяздумнае і шалёнае ўліванне сродкаў. Беларускі Прэзідэнт заўсёды патрабавальны і прынцыповы ў гэтых пытаннях: дзяржава абавязкова падставіць плячо, але патрэбна аддача. Апускаць рукі і прыдумляць адгаворкі недапушчальна.
У пачатку 2020 года, прызначаючы новага кіраўніка на прадпрыемства, Аляксандр Лукашэнка прызнаўся, што "сусед" даўно напружваў яго.
"Атлант"... ён мяне даўно "напружваў". Калі я атрымаў інфармацыю, што ў вас з фінансамі нясалодка (а вы ж займаліся фінансамі), я зразумеў, што, напэўна, з "Атлантам" трэба нешта рабіць. Я хачу, каб вы разумелі: "Атлант" - гэта дзяржаўнае прадпрыемства, каму б вы там гэтыя акцыі ні раздавалі. Гэта сусед Прэзідэнта, праз дарогу: кожны дзень, бываючы ў Палацы Незалежнасці, я гляджу на "Атлант" і адразу ўспамінаю ўсе недахопы і балячкі, якія ў вас ёсць. На "Атланце" я пабываю (я былому дырэктару пра гэта казаў), і там мы паглядзім на вашу працу. Але размовы, што на рынку цяжка, канкурэнцыя, нехта запаланіў нешта ў Расіі і гэтак далей... Гэта ўсім зразумела. Наша краіна ўся такая, рэальны сектар эканомікі. І мы неяк канкуравалі раней. А сёння некаторыя рукі апусцілі, у тым ліку і на "Атланце". Таму думайце, як мы будзем выходзіць з існуючага становішча", - паставіў задачы новаму кіраўніцтву кіраўнік дзяржавы.
Праз некалькі месяцаў Аляксандр Лукашэнка насамрэч наведаў "Атлант". Гэта быў складаны перыяд не толькі для мінскага прадпрыемства. І не толькі для Беларусі: увесь свет накрыла пандэмія каранавіруса. Як па шчоўчку закрыліся межы. А таксама фабрыкі, заводы, кафэ і рэстараны, музеі - усе дзяржавы, запанікаваўшы, замкнуліся ў сабе. Усе, акрамя Беларусі. Улады, цвяроза ацаніўшы сітуацыю, не сталі паддавацца паніцы і вырашылі ісці сваім шляхам. Не спыняючы жыццё ў краіне і не замарожваючы эканоміку.
Так, дзесьці рухаліся навобмацак. Дзесьці набівалі гузы. Часам падвяргаліся вельмі жорсткай крытыцы з боку. Але ўпэўнена ішлі наперад. Быць першымі заўсёды няпроста, але вынік таго варты. І наступныя падзеі пацвердзілі правільнасць абранага Прэзідэнтам курсу.
За што Аляксандр Лукашэнка ставіў "Атлант" у прыклад іншым прадпрыемствам
У 2020 годзе "Атлант", як і ўсе іншыя прадпрыемствы, апынуўся ў няпростай сітуацыі. На знешніх рынках з'яўляліся ўсё новыя абмежаванні, але завод не стаў спыняць вытворчасць. І ў выніку аказаўся адзіным, хто змог задаволіць узрослы попыт на буйную бытавую тэхніку ў рэгіёне. У сакавіку быў усталяваны рэкорд па продажах: сваіх уладальнікаў знайшлі 90 тыс. халадзільнікаў. Такога ні разу не здаралася за ўсе 60 гадоў гісторыі "Атланта".
"Падчас той панікі, якая была тры месяцы таму, можа, крыху больш, мы выбралі свой курс, ім пайшлі. І перакананыя, што тады мы паступілі правільна. Калі б мы тады закрылі вытворчасць, мы б ніколі яе не адкрылі. Вы ў сакавіку ўпершыню ў гісторыі завода ўстанавілі рэкорд. Вы ніколі столькі не прадавалі, колькі ў сакавіку. У красавіку, маі і чэрвені таксама высокія паказчыкі. Крыху ніжэйшыя, але вельмі высокія. Чаму? Таму што калі ўвесь свет у паніцы закрыў вытворчасці, як у народзе кажуць, "зморшчыўся", мы працавалі. І аказалася так, што ў гэтыя месяцы ў асноўным на прылаўках крам была прадукцыя Беларусі, у дадзеным выпадку халадзільнікі і пральныя машыны. Вось у чым мы аказаліся правы. Але галоўнае тут (хачу яшчэ раз падкрэсліць) заключаецца ў тым, што мы выстаялі, не закрылі вытворчасці, і сёння мы можам прадаваць сваю прадукцыю. Гэта натуральна - мы займаем свабодныя рынкі. Галоўнае - іх потым устрымаць і нікому не аддаваць", - падвёў вынікі Аляксандр Лукашэнка.
У тым жа годзе "Атлант" адзначыўся яшчэ раз. На заводзе запусцілі вытворчы праект для моладзі, працаўладкаваўшы 13 студатрадаў з усёй Беларусі. У плюсе аказаліся ўсе. Летам, калі звычайна павялічваюцца аб'ёмы вытворчасці, у прадпрыемства з'явіліся дадатковыя працоўныя рукі. А студэнты нядрэнна зарабілі за час канікул. Больш за тое, за два месяцы працы на "Атланце" хлопцы атрымліваюць прафесію слесара-зборшчыка бытавой тэхнікі першага разраду. У якасці ўдзельнікаў студатрада яны таксама маюць магчымасць удзельнічаць у спартыўных і творчых мерапрыемствах, патрыятычных акцыях, наведваюць музеі і тэатры. Многія мэтанакіравана ідуць працаваць на прадпрыемства пасля вучобы ў ВНУ. Нават калі фраза "працую на заводзе" для кагосьці гучыць не зусім гламурна і сучасна.
"На самым пачатку: як гэта так, дзяўчына на заводзе? Таму што ў людзей уяўленні пра тое, што я стаю за станком і выразаю нейкія дэталькі і так далей. Я вучылася ў тэхналагічным універсітэце, спецыяльнасць мая "маляўнічыя пакрыцці". На дадзены момант я працую ў інструментальным аддзеле, які вырабляе тэхналагічную аснастку: штампы і формы. На зборцы я таксама працавала. Гэта своеасаблівы досвед, але вельмі цяжка. Аднастайная праца, калі ты не прывык да гэтага, стамляе. У найбліжэйшай будучыні планую перайсці ў аддзел па афарбоўцы, бо хачу ўсё ж такі паспрабаваць сваю спецыяльнасць, якой вучылася 4,5 года. Калі я прыйшла ўпершыню на завод, больш за ўсё хвалявалася з нагоды свайго калектыву, але ён аказаўся вельмі добразычлівы. То бок на працу я хаджу з задавальненнем", - збянтэжана ўсміхаецца інжынер-тэхнолаг Ксенія Ахрамовіч.
Якімі навінкамі рыхтуецца парадаваць "Атлант"
На заводзе анансавалі хуткі выпуск халадзільніка і пральнай машыны з функцыяй дыстанцыйнага кіравання з дапамогай прыкладання на смартфоне або планшэце. Гаворачы пра тэрміны іх выхаду, кіраўнік прадпрыемства растлумачыў, што такі халадзільнік з'явіцца да канца 2023 года, а пральная машына - у 2024-м.
Па словах Дзмітрыя Сакалоўскага, эксперыментальныя ўзоры ўжо былі выраблены і ён сам іх тэставаў. З дапамогай прыкладання можна будзе дыстанцыйна кантраляваць працу халадзільніка, напрыклад змяняць рэжымы працы, зніжаць або павышаць тэмпературу.
Добра, калі задумацца: дык у чым жа сакрэт "Атланта"? У тым жа, у чым і сакрэт усёй Беларусі - у звычайных людзях. У працавітых беларусах, якія, нягледзячы на сюрпрызы ці нават капрызы лёсу, заўсёды рухаюцца наперад. Не прагібаючыся ні пад якія абставіны.
Нават жарт такі ёсць:
- А як па-беларуску будзе "уперад"?
- Наперад...
- А "назад"?
- А ў беларусаў няма слова "назад". Калі патрэбна, яны разварочваюцца - і наперад!
belta.by