Чаму ў адных гаспадарках рэкордныя намалоты, надоі і прыбаўленні вагі, а іншыя хранічна прасядаюць? З якой прычыны да праблемы пагалоўя жывёлы далучаюцца сілавікі? Ці праўда, што на вёсцы плацяць капейкі і моладзі нецікавая галіна АПК? Дзе шукаць кваліфікаваныя кадры для жывёлагадоўлі?
Пра рэарганізацыю сельгаспрадпрыемстваў, антыкрызісную дарожную карту для аграрыяў Віцебшчыны, будаўніцтва палацаў для кароў, скандальныя ролікі ў сацсетках і крытыку ў TikTok, а таксама пра тое, ці сапраўды на сельскай гаспадарцы паўночнага рэгіёну пара ставіць крыж, у праекце «Ад галоўнага рэдактара» разбіраемся з першым намеснікам старшыні аблвыканкама Сяргеем Ляўковічам.
У адным інфармацыйным патоку сёння цалкам ужываюцца бітвы за ўраджай, сумленныя і працавітыя працаўнікі вёскі, самаадданыя героі, якія гадамі працуюць ад світання да цямна, духмяныя караваі і парнае малако сортам экстра, а побач з усім гэтым гучныя крымінальныя справы за халатнасць, безгаспадарчасць, пагалоўе жывёлы, справядлівая крытыка ад Прэзідэнта і заўвагі «экспертаў» з TikTok, якія норавыць пры выпадку зняць з «дабрыні душэўнай» ці хайпа дзеля «няшчасную буранку ў жахлівых умовах». Дык як жа насамрэч абстаноўка ў сферы АПК на Віцебшчыне?
20 дзён вырашаюць, але не ўсё
– Гістарычна Віцебская вобласць мае самую нізкую шчыльнасць насельніцтва ў краіне. Акрамя гэтага, у паўночным рэгіёне нашай краіны адны з самых нізкаплодных земляў. На 20 дзён вегетацыйны перыяд карацейшы, чым у паўднёвых абласцях. Гэтыя 20 дзён шмат што вырашаюць насамрэч. І гэта не проста словы, а сярэднія паказчыкі, даказаныя спецыялістамі, – фіксуе базу, якая задае ўмовы працы цэлай галіны ў рэгіёне, Сяргей Ляўковіч.
Але «мецеазалежнасць» для аграрыяў хоць і значная, але далёка не самая прыярытэтная праблема. Значна больш увагі і намаганняў патрабуе пытанне забяспечанасці сельскагаспадарчай галіны кадрамі.
– Я не магу сказаць, што ўсё так крытычна з кадрамі, ёсць шляхі вырашэння і гэтай праблемы. На вёсцы пры належным падыходзе могуць працаваць і гарадское насельніцтва, і жыхары райцэнтраў. Людзей трэба прыцягваць у сельскую гаспадарку, але неабходна стварыць ім умовы. Сёння ўжо не той час, калі жывёлаводы даілі ў бочкі на лінейных устаноўках старых ферм, а асноўным сродкам механізацыі была конь, – падкрэслівае Сяргей Віктаравіч. – Сучасны аграрый павінен мець выхадныя, дастойную заработную плату. Так, ад масавых сезонных работ падчас пасяўной або ўборачнай кампаніі мы нікуды не сыдзем. У гэты перыяд патрабуюцца максімальная канцэнтрацыя і самаадданасць усіх і ў першую чаргу механізатараў. Але нават пры гэтых няпростых умовах кіраўнікі сельскагаспадарчых арганізацый павінны ўлічваць пажаданні чалавека. Гэта ўжо прамысловы падыход да арганізацыі працы: у кожнага свой азначаны ўчастак, аб'ём і напрамак працы, гэта тычыцца ветурача, заатэхніка, агранома.
Страта страт?
Захаванасць жывёлы – адна з самых балючых тэм для жывёлагадоўлі. І не толькі на Віцебшчыне. Паведамленні аб гібелі жывёл, асабліва ў вялікіх маштабах, выклікаюць рэзананс у грамадстве, абурэнне і неразуменне. Чаму так адбываецца і хто вінаваты? Сяргей Леўковіч упэўнены, што важна змагацца за жыццё кожнага цяляці і неабходна пераламіць сітуацыю, калі нормай лічыцца хаваць страты ў пагалоўі буйной рагатай жывёлы.
– Не проста так гэту тэму на кантролі трымае кіраўнік дзяржавы. Тут не толькі пра любоў да жывёл ідзе размова. Гэта наша эканоміка, наша дабрабыт. Гэтым пытаннем азадачыліся і ва ўрадзе. Відавочна, што асаблівай увагі патрабуе менавіта ветэрынарная служба, і не толькі ў захаванасці, але і іншых якасных паказчыках жывёлагадоўлі. За буйной рагатай жывёлай будучыня сельскай гаспадаркі. У нас у рэгіёне не так шмат вузкаспецыялізаваных сельгаспрадпрыемстваў, якія вырошчваюць птушку, свіней. А малочнай жывёлагадоўляй у вобласці займаецца больш за 160 гаспадарак. І ўсе яны розныя па фінансава-эканамічных паказчыках, якія ў канчатковым выніку адлюстроўваюцца на зарплаце работнікаў. Няма захаванасці – няма даходу. У гэтым усё хаваецца, – адзначыў першы намеснік старшыні, падкрэсліўшы, што, на жаль, у некаторых кіраўнікоў гадамі складалася практыка замаўчвання гібелі жывёл, і гэта ўвайшло ў сістэму. І цяпер у тым ліку з удзелам праваахоўных органаў гэту праблему выводзяць наверх, хоць гэта не ўсім падабаецца.
– Ніхто не хоча зрабіць горш. Чым хутчэй мы, аграрыі, зразумеем, што захаванасцю пагалоўя трэба займацца прадметна: цяляці неабходны пэўныя ўмовы, пісьменны догляд, кармленне, вакцынацыя ад хвароб, калі трэба, лячэнне, тым хутчэй пераадолеем гэты няпросты момант, – звярнуў увагу Сяргей Леўковіч, дадаўшы, што аснова ў гэтым працэсе – людзі, якія наглядаюць за цялятамі. Ён расказаў, што ў гэтым напрамку вядзецца сур'ёзная праца.
– Мы бачым кожнага аператара, які займаецца вырошчваннем маленькіх цялят. Ведаем узровень яго заробку, патрабуем гэтым людзям забяспечыць годны заробак. Гэта нялёгкая праца, кожнае цяля патрабуе індывідуальнага падыходу. Пры гэтым фізічныя магчымасці нават пры вялікім жаданні, адказнасці і разуменні, што трэба рабіць, не бязмежныя. У сувязі з гэтым адсочваем нагрузку па кожным чалавеку і колькасць галоў, якое па сілах абслугоўваць, – адзначыў кіраўнік сельгасгаліны Віцебшчыны, зрабіўшы акцэнт на тым, што ўмовы ўтрымання цялят паступова паляпшаюцца. Праводзіцца рэканструкцыя старых памяшканняў, будуюцца новыя малочнатаварныя комплексы (МТК), прафілакторыі, набываюцца індывідуальныя дамкі для ўтрымання маладняку. Прынята рашэнне аблвыканкама аб закупцы вакцын для КРС за кошт бюджэтных сродкаў, вядзецца праца па стварэнні звёнаў па вакцынацыі жывёлы на базе ветэрынарных станцый і нашых малоказаводаў. Ажыццяўляецца кантроль прымянення вакцын і расходавання ветпрэпаратаў.
Рэцэпт выхаду на стабільную і безаварыйную працу, перакананы Сяргей Леўковіч, не патрабуе звыштэхналогій і суперскладаных рашэнняў. Каб мець пазітыўныя вынікі ў жывёлагадоўлі, неабходна забяспечыць прадукцыйнасць дайнага статка не менш за 16 кг на карову, сярэднясутачныя прывагі на ўзроўні 700 г
у кожнай гаспадарцы, павысіць дысцыпліну, сачыць за выкананнем мінімальных патрабаванняў тэхналогій утрымання і кармлення буйной рагатай жывёлы.
Аграрны экшн
Пра цяперашні ўборачную на Віцебшчыне цалкам можна зняць поўнаметражны фільм. Пра сумленную і самаадданую працу, людзей, якія па-сапраўднаму любяць сваю справу і нацэлены на вынік, пра ўзаемавыручку і падтрымку, уменне знаходзіць выйсце з самай складанай сітуацыі. Пры гэтым спецэфекты і асноўныя павароты сюжэта забяспечвае нябесная канцылярыя.
– У гэтым годзе ў нас склаліся як ніколі экстрэмальныя ўмовы. Надвор’е проста не дае нам хутка і якасна прыбіраць ураджай. Асноўны тып глебаў на Віцебшчыне – сугліністыя, яны затрымліваюць вільгаць, тэхніка літаральна ўгразае. Камбайны з-за пераўвільготненых глебаў могуць некалькі разоў заходзіць на адно і тое ж поле. Вярнуцца да праблемных участкаў можна толькі праз некалькі пагодлівых дзён. Добра сябе ў такіх умовах зарэкамендавала тэхніка на гусенічным ходзе, але і гэта не панацэя. У гэтым сезоне на жніве паўсюды задзейнічаны энергонасычаныя трактары, каб пры неабходнасці забяспечыць буксіроўку збожжаўборачных камбайнаў. Стрымлівае і тое, што машыны на адвозцы збожжа не могуць перамяшчацца па полі. Каб выгрузіць бункеры, да іх падганяюць трактары або камбайн выязджае да грузавіка. Усё гэта, адпаведна, цягне за сабой выдаткі: часу, паліва, чалавечых рэсурсаў, – тлумачыць эксперт, дадаючы, што ў такі складаны перыяд працаўнікі вёскі паказваюць сябе выдатнай камандай, якая не здаецца, нягледзячы ні на што, і дабіваецца вынікаў, з поўнай аддачай працуюць і спецыялісты, прыцягнутыя з іншых прадпрыемстваў.
Робіцца ўсё, каб сабраць кожнае зернейка, ідзе сапраўдная бітва за ўраджай. Нельга не адзначыць самаадданую працу аграрыяў, галоўныя словы падзякі і заслужаныя ўзнагароды будуць ужо па выніках кампаніі. Цяпер уборка ў завяршальнай стадыі. Прыбрана практычна 90 % плошчаў.
Адзінства і ўзаемавыручка ў жніве на Віцебшчыне адчуваюцца як ніколі. Нашым аграрыям на дапамогу прыходзяць калегі з іншых рэгіёнаў краіны. Каб паскорыць тэмп уборкі, да блізу тысячы ўласных камбайнаў з Міншчыны, Гродзеншчыны і Магілёўшчыны пеСяргей Леўковіч адзначае, што на Віцебшчыне шмат талковых кіраўнікоў, перспектыўных аграменеджараў, з якімі плануецца далейшае развіццё галіны. Яны амбіцыйныя, хочуць не проста працаваць, але і дабівацца вынікаў. Практычна з усімі кіраўнікамі сельгаспрадпрыемстваў вобласці ён знаёмы асабіста, мае ўяўленне пра патэнцыял і перспектывы ўзначаленых імі прадпрыемстваў. У доказ сваіх слоў паказвае ўнусістую тэчку – своеасаблівую антыкрызісную карту АПК паўночнага рэгіёна. Аналітыка сабрана па кожным раёне, сельгаспрадпрыемстве, дзе лідары або кропкі росту (цяпер гэта неабавязкова фінансава паспяховыя прадпрыемствы) адзначаны зялёным. У чырвонай зоне тыя, у каго перспектывы туманныя, і іх шлях аздараўлення – рэарганізацыя.
– Перафарматаванне і рэарганізацыя сельскагаспадарчых арганізацый непазбежныя. Магу сказаць, што змены чакаюць цэлы шэраг гаспадарак. Для кожнага такога сельгаспрадпрыемства ўжо выпрацаваны механізмы далейшага існавання. У прыярытэтным парадку мы разглядаем варыянты далучэння да больш моцных. Але тут вельмі тонкая грань, такі працэс не можа праходзіць спантанна. Дэталёва і дасканала ўсё вывучаем перад рэарганізацыяй, каб не пагоршыць становішча і не страціць моцнае гаспадарку. Працуем кропкава. Гаспадаркі-інтэгратары падтрымліваем. Перш за ўсё купляй новай сельскагаспадарчай тэхнікі, будаўніцтвам новых МТК, падтрымкай у арганізацыі пасяўных кампаній вясной і восенню, палівам і мінеральнымі ўгнаеннямі, – растлумачыў Сяргей Леўковіч, дадаўшы, што вывучаюцца варыянты для ўсіх такіх інвестгаспадарк, у якія мэтазгодна ўкладвацца. Па кожным збіраюць і аналізуюць інфармацыю, колькі ёсць ферм, колькі комплексаў плануюць пабудаваць, на якую прадуктыўнасць выйсці, зыходзячы з існуючых кампетэнцый. Такая антыкрызісная карта не догма – усё можа мяняцца, і калі ў бліжэйшы час прадпрыемства выйдзе з чырвонай зоны, то для яго будуць шукаць іншыя сцэнарыі развіцця.
– Важна разумець, што рэарганізацыя сельгаспрадпрыемства – гэта не яго ліквідацыя. Асноўныя мэты – захаваць калектыў, маштабаваць і аптымізаваць вытворчасць, палепшыць фінансавы дабрабыт як адстаючых, так і гаспадарак-інтэгратараў. І ў гэтай справе без падтрымкі, абнаўлення матэрыяльна-тэхнічнай базы гаварыць пра развіццё і перспектывы аграпрамысловага комплексу паўночнага рэгіёна краіны немагчыма, – падкрэсліў эксперт.
Калі АПК стане галіной для самарэалізацыі
Ключавую ролю ў аграрным сектары, упэўнены Сяргей Віктаравіч, адыгрывае непасрэдна кіраўнік сельскагаспадарчага прадпрыемства.
– На ім велізарная адказнасць, з яго вельмі высокі попыт з усіх бакоў: ад калектыву да кіраўнікоў розных узроўняў. Асабіста для мяне гэтая катэгорыя работнікаў сельскай гаспадаркі – прыярытэт. Таму талковы кіраўнік гаспадаркі ў вобласці заўсёды будзе падтрыманы ва ўсіх адносінах.
Першы намеснік старшыні аблвыканкама распавёў, што многія кіраўнікі на месцах прывыклі спадзявацца на кадры. Маўляў, працэсы на фермах тэхналагічна наладжаны, зарплату гатовыя плаціць добрую, а людзей – спецыялістаў – няма. Але чаму тады адзін кіраўнік знайшоў сабе ў каманду адразу шэсць ветэрынарных урачоў, а іншы праблемы з надоямі і захаванасцю жывёлы тлумачыць адсутнасцю ветурача, пры гэтым за шэсць гадоў сваёй працы не змог хаця б аднаго спецыяліста прыцягнуць і матываваць застацца на прадпрыемстве?
Сяргей Леўковіч не адмаўляе, што праблема са спецыялістамі сапраўды існуе. Заўсёды патрэбны пісьменныя заатэхнікі, ветэрынары, аграномы.
– Па кадравым забеспячэнні галіны ставяцца прынцыповыя задачы. У Віцебскай вобласці, дзе адзін з лепшых у краіне вышэйшых навучальных устаноў – акадэмія ветэрынарнай медыцыны, апраўдвацца выключна недахопам кадраў проста недапушчальна. У нас вялікая колькасць кваліфікаваных спецыялістаў, – лічыць першы намеснік старшыні і распавядае, што пэўныя зрухі ў гэтым напрамку ўжо ёсць.
– Трэба кропкава адпрацоўваць гэтае пытанне. У кожным раёне ёсць спецыялісты з вышэйшай ветэрынарнай адукацыяй, якія, напрыклад, працуюць на будаўніцтве, у жыллёва-камунальнай гаспадарцы, гандлі і іншых галінах. Нават калі два ці тры чалавекі з іх зноў вернуцца працаваць па спецыяльнасці на сельгаспрадпрыемства, гэта ўжо добры вынік. Ёсць прыклады, калі паслугі па ветэрынарыі спецыялісты аказваюць па дагаворы падраду. Не рэдкасць сёння, калі ў аграрную галіну прыходзяць, папрацаваўшы ў гандлі, сацыяльнай сферы. Сілай мы нікога працаваць не прымусім, людзям патрэбны годныя ўмовы: зразумелы працоўны графік, выхадныя, заработная плата – а гэта ўжо зона адказнасці кіраўніка сельгаспрадпрыемства, якую, на жаль, не ўсе да канца разумеюць.
Перш за ўсё ад самога кіраўніка залежыць склад і якасць яго каманды, наколькі ён змог прыцягнуць у арганізацыю моладзь, заматываваць (і не толькі фінансава), натхніць, калі трэба. Крытэрыі эфектыўнасці працы аграрнага мэнэджара прапарцыянальныя колькасці выдадзеных ад гаспадаркі мэтавых накіраванняў на вучобу і замацаванню маладых спецыялістаў пасля абавязковай адпрацоўкі.
– Галоўнае, каб у пачаткоўца аграрыя было жаданне працаваць. Не сакрэт, што ўзровень падрыхтоўкі выпускнікоў розны, шмат чаму іх трэба вучыць, дзесьці накіраваць, укласціся ў развіццё маладога чалавека, яго кампетэнцый, а часам дастаткова проста па-бацькоўску аднесціся. Бо акрамя ўмоў працы і фінансавай часткі важная састаўляючая – паважлівае стаўленне да спецыялістаў і ўсіх работнікаў. Толькі тады сельская гаспадарка стане галіной для самарэалізацыі прафесіяналаў, – рэзюмуе Сяргей Віктаравіч.
Будаваць палацы і падбіваць кліны
Вялікі пласт працы трэба зрабіць па мадэрнізацыі памяшканняў для ўтрымання жывёлы. У цяперашні час маецца вялікая колькасць ферм, якія часта размешчаны на прыстойным адлегласці адзін ад аднаго. Аб састарэлых «энках» (будынкі кароўнікаў у выглядзе літары «н») на нарадах і практычных семінарах гаворыць і Прэзідэнт, з лёгкай рукі якога сучасныя і тэхналагічныя комплексы ў прэсе пачалі называць палацамі. У звычайнага чалавека можа скласціся ўражанне, што для эфектыўнага жывёлагадоўлі патрабуюцца амаль царскія ўмовы.
– У нас каля 410 ферм, частку з іх трэба проста знесці. Арганізаваць там працу ў адпаведнасці з сучаснымі патрабаваннямі практычна немагчыма. Таму ідзём па шляху новых форм арганізацыі ўтрымання жывёлы. Будуем сучасныя малочнатаварныя комплексы. Уводзім новыя аб'екты. Ёсць канкрэтны пералік сельгасарганізацый, дзе вядуцца або запланаваны гэтыя работы. Сёлета ўзводзіцца каля 14 малочнатаварных комплексаў, дзе ствараюцца неабходныя ўмовы для ўтрымання жывёлы, – растлумачыў эксперт.
Новыя комплексы – гэта не панацэя. Галоўнае – наколькі эфектыўна яны працуюць, якія спецыялісты там працуюць. Вынік залежыць ад канкрэтнага чалавека, яго кваліфікацыі, ведаў і жадання.
– Ужо ідзе павышэнне кампетэнцый, вучобу праводзяць на базе перадавых сельскагаспадарчых арганізацый не толькі ў вобласці і краіне, але і за яе межамі, – адзначыў Сяргей Леўковіч.
«Нерухомасць» для буйной рагатай жывёлы – толькі адзін элемент паспяховага і эканамічна выгаднага жывёлагадоўлі. Не варта забываць пра прафілактыку і лячэнне захворванняў. Тут, дарэчы, Віцебшчыне пашанцавала: ёсць сур'ёзная навуковая школа ў акадэміі ветэрынарнай медыцыны і наладжана вытворчасць уласных ветпрэпаратаў на БелВітуніфарме. Але, як кажа сялянская мудрасць, малако ў каровы на мове. Ад рацыёну буронак шмат у чым залежыць іх прадуктыўнасць. Забяспечыць сваімі сіламі паўнавартасны і збалансаваны рацыён ва ўмовах рызыкоўнага, а ў кантэксце паўночнага рэгіёну вельмі рызыкоўнага земляробства – задача няхай і не зоркавая, але патрабуючая сур'ёзных намаганняў.
Выйсці на стабільны валавы аб'ём вытворчасці збожжавых 1,1 млн тон не атрымліваецца. Штогод у нас здараюцца розныя катаклізмы: то засуха, то залівае, то замаразкі пашкодзяць пасевы. А потым усё гэта і прыбраць без страт, калі тыднямі могуць ісці дажджы, той яшчэ квэст. У такіх умовах аграрыям працаваць складана, але і тут рацыянальны падыход і пісьменная аналітыка дапамагаюць арыентавацца і збалансаваць пасяўны клін. Сяргей Леўковіч адзначыў, што акцэнт трэба рабіць на азімых збожжавых (у асноўным пшаніца) і кукурузе. З яравымі збожжавымі на Віцебшчыне «падружыцца» ўдаецца не ўсім, многае залежыць ад нябеснай канцылярыі, таму іх імкнуцца максімальна замяніць царыцай палёў.
– Я думаю, праца, якую зараз праводзім, павысіць эфектыўнасць і дасць станоўчыя вынікі ў сельскай гаспадарцы. Віцебская вобласць мае велізарныя рэзервы. Задача кожнага з нас – добрасумленна выконваць сваю працу. Нашы людзі ведаюць, што трэба рабіць. А рэалізаваць тое, што гарантавана дасць вынік, – гэта мая задача, – рэзюмуе першы намеснік старшыні аблвыканкама.
P.S.
Здавалася б, пасля такога праграмнага разбору самых балючых кропак аграпрамысловага комплексу на Віцебшчыне можна было б ставіць кропку. Але напэўна знойдуцца чытачы і падпісчыкі, якія на ўсю гэтую рыторыку пачнуць успамінаць рэзанансныя ролікі пра няшчасных буронак на забытых усімі фермах, пра бядотнае становішча работнікаў сельгаспрадпрыемстваў, несправядлівае стаўленне і халатнасць начальства. Аўдыторыя любіць такія кадры, яны набіраюць прыстойную колькасць праглядаў. Аўтары нашумелых сюжэтаў пераследуюць розныя мэты: камусьці патрэбны хайп і актыўнасць у каментарах, камусьці – адпомсціць былому ці цяперашняму кіраўніку, для некаторых – крык душы.
Ці чапляе такая крытыка ў сацсетках і як на яе рэагаваць, мы таксама запыталіся ў Сяргея Леўковіча.
– Крытыка ў інфармацыйнай прасторы была і будзе. Калі выкарыстоўваюць інтэрнэт для маніпуляцый і вырашэння сваіх асабістых пытанняў – гэта адно. Але калі крытыка абгрунтаваная, выяўляе і паказвае праблемы, то як бы непрыемная яна ні была, ідзе на карысць. Калі па справе, то чапляе вельмі сур'ёзна. Нашы людзі паказваюць, што ў нас адбываецца. Асобныя факты не могуць не абураць. Я спрабую глядзець у корань праблемы: што мы павінны зрабіць, каб у будучыні гэтага не дапускаць.