Прававыя наступствы самавольнага будаўніцтва

Апошнім часам жыхарамі горада Лепеля і Лепельскага раёна актыўна вядуцца будаўніцтва і рэканструкцыя жылых дамоў, гаспадарчых пабудоў з абсталяваннем іх цэнтралізаваным ацяпленнем, водаправодам, каналізацыяй, цэнтралізаванай падачай газу. Жаданне добраўпарадкаваць сваё жыллё, стварыць годныя сучасныя ўмовы пражывання для сябе і сваіх блізкіх прысутна амаль кожнаму чалавеку. Але пры ажыццяўленні сваіх будаўнічых планаў можна без злога намеру трапіць у непрыемную сітуацыю, якая не толькі даставіць масу клопатаў, але і прывядзе да значных фінансавых выдаткаў.

Адно з асноўных парушэнняў, з якім часцей за ўсё сутыкаецца забудоўшчык — гэта самавольнае будаўніцтва.

Згодна з артыкулам 223 Грамадзянскага кодэкса Рэспублікі Беларусь, пад самавольным будаўніцтвам разумеецца дзейнасць асобы па стварэнні або змене нерухомай маёмасці шляхам будаўніцтва, рэканструкцыі (прыбудовы, надбудовы, перабудовы) капітальнага збудавання (будынка, збудавання), калі яна ажыццёўлена:
1) на самавольна занятым зямельным участку;
2) на зямельным участку, які выкарыстоўваецца не па мэтавым прызначэнні альбо прадастаўлены дзяржаўным органам, які не мае паўнамоцтваў на прыняцце адпаведнага рашэння, і (або) без правядзення аўкцыёну, калі прадастаўленне зямельнага ўчастка магчыма толькі па выніках аўкцыёну, і (або) прадастаўлены з парушэннем устаноўленай чарговасці прадастаўлення зямельных участкаў, і (або) без папярэдняга ўзгаднення месца размяшчэння зямельнага ўчастка, калі ў адпаведнасці з заканадаўчымі актамі патрабуецца яго правядзенне;
3) без атрымання неабходных дазволаў на будаўніцтва, рэканструкцыю альбо без праектнай дакументацыі ў выпадках, калі неабходнасць яе падрыхтоўкі прадугледжана заканадаўствам, альбо з істотнымі парушэннямі горадабудаўнічых і будаўнічых норм і правіл, калі іншае не ўстаноўлена Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь.

Як і было прадугледжана заканадаўствам раней, асоба, якая ажыццявіла самавольнае будаўніцтва, не набывае права ўласнасці на яго – не мае права карыстацца або распараджацца пабудовай – прадаваць, дарыць, здаваць у арэнду. здзяйсняць іншыя здзелкі. Такая ж норма распаўсюджваецца на асобу, якая з'яўляецца законным набывальнікам (купіўшы, атрымаўшы ў дар, арандуючы на законных падставах і г.п.). Самавольнае будаўніцтва павінна быць неадкладна прыпынена.

Парушэнні, якія падпадаюць пад вызначэнне «самавольнае будаўніцтва», а таксама прававыя наступствы самавольнага будаўніцтва і адмовы ад яго ўстаранення: прыведзены ў табліцы 1.

У адпаведнасці з артыкулам 21.12 Кодэкса Рэспублікі Беларусь аб адміністрацыйных правапарушэннях, самавольнае будаўніцтва цягне за сабой накладанне штрафу ў памеры ад дваццаці да пяцідзесяці базавых велічынь, на індывідуальнага прадпрымальніка — ад дваццаці да ста базавых велічынь, а на юрыдычную асобу — да пяцісот базавых велічынь.
Для любога будаўніцтва ў першую чаргу неабходна мець зарэгістраваны ва ўстаноўленым парадку зямельны ўчастак. Права на зямельны ўчастак павінна пацвярджацца пасведчаннем аб дзяржаўнай рэгістрацыі ў дачыненні да зямельнага ўчастка або дзяржаўным актам на зямельны ўчастак. Ажыццяўляць будаўніцтва на зямельным участку, які не мае дзяржаўнай рэгістрацыі, забаронена. Самавольная пабудова ў гэтым выпадку падлягае зносу.

Калі ў забудоўшчыка праваўстаноўчыя дакументы на зямельны ўчастак аформлены ў адпаведнасці з дзеючым заканадаўствам, нельга карыстацца правілам, маўляў, зямля мая: як хачу, так і будаўніцтва, што часта і адбываецца. Размяшчэнне пабудоў на прадастаўленым зямельным участку рэгламентуецца рознымі нарматыўнымі актамі. Пры гэтым улічваюцца горадабудаўнічыя, будаўнічыя, супрацьпажарныя, санітарныя і іншыя нормы. Сам забудоўшчык не ў стане разабрацца і ўлічыць усе нюансы. Пабудова, узведзеная з істотнымі парушэннямі горадабудаўнічых і будаўнічых нормаў і правілаў, падлягае зносу.

Для вызначэння магчымасці размяшчэння той ці іншай пабудовы ўладальнік зямельнага ўчастка павінен звярнуцца ў мясцовы выканаўчы і распарадчы орган за дазволам на праектаванне і будаўніцтва. Дадзены дазвол выдаецца заяўніку бясплатна.

Пасля атрымання дазволу мясцовага выканаўчага і распарадчага органа забудоўшчык звяртаецца ў праектную арганізацыю, якая на платнай аснове вырабіць праектную дакументацыю і ўзгодніць яе ва ўстаноўленым заканадаўствам парадку. Менавіта праектам будзе прадугледжана размяшчэнне пабудовы ў адпаведнасці з жаданнем забудоўшчыка і патрабаваннямі горадабудаўнічых і будаўнічых норм і правіл.

Толькі пры наяўнасці дазволу на будаўніцтва і праектнай дакументацыі, узгодненай ва ўстаноўленым парадку, можна прыступаць да будаўніцтва.

Калі ў працэсе будаўніцтва забудоўшчык вырашыў нешта змяніць у сваёй пабудове, то дадзеныя змены спачатку неабходна адкарэктаваць у дазвольнай і праектнай дакументацыі, вызначыўшы магчымасць дадзеных змен у адпаведнасці з патрабаваннямі заканадаўства. Давядзецца зноў ісці да праекціроўшчыка, так як пры істотных адхіленнях ад распрацаванага праекта пабудова набывае статус самавольнай.

Калі ж так адбылося, што ўласнік участка без дазвольнай і праектнай дакументацыі ўзвёў самавольную пабудову, заканадаўствам прадугледжана працэдура яе легалізацыі. У адпаведнасці з Палажэннем аб парадку прыняцця рашэнняў па самавольных пабудовах, зацверджаным пастановай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь ад 22.12.2007 №1802, пастаянна дзеючая камісія па заяве забудоўшчыка правядзе абследаванне самавольнай пабудовы.

Пры абследаванні самавольнай пабудовы камісія звяртае ўвагу на яе размяшчэнне адносна іншых збудаванняў, тэхнічны і эстэтычны стан, стан сістэм ацяплення, электразабеспячэння, водазабеспячэння, каналізацыі.

Па выніках працы камісіі выдаецца заключэнне аб магчымасці захавання самавольнай пабудовы, а пры істотных парушэннях горадабудаўнічых і будаўнічых норм і правіл, самавольная пабудова падлягае зносу. На падставе заключэння камісіі мясцовы выканаўчы камітэт прымае рашэнне, якім дазваляецца рэгістрацыя пабудовы, альбо ўстанаўліваюцца тэрміны, у якія самавольная пабудова павінна быць знесена.

Незалежна ад рашэння мясцовага выканаўчага камітэта аб зносе альбо захаванні самавольнай пабудовы асоба, якая ажыццявіла самавольнае будаўніцтва, прыцягваецца да адміністрацыйнай адказнасці па артыкуле 21.12 Кодэкса Рэспублікі Беларусь аб адміністрацыйных правапарушэннях.

Аддзел архітэктуры і будаўніцтва
Лепельскага райвыканкама

Таблица 1

- прывядзенне самавольнай пабудовы ў ранейшы, да ажыццяўлення самавольнага будаўніцтва, стан - калі захаванне пабудовы цягне істотныя парушэнні горадабудаўнічых і будаўнічых норм і правіл.

№	*Парушэнне*	*Прававыя наступствы* *(для асобы, якая ажыццявіла будаўніцтва, або законнага набывальніка)*	*Хто прымае рашэнне і ўстанаўлівае тэрмін выканання*	*Вашы магчымасці*	*Прававыя* *наступствы адмовы ад выканання рашэння* *(невыкананне ў тэрмін)*
1	Будаўніцтва на самавольна занятым зямельным участку	-вяртанне самавольна занятага ўчастка -знос самавольнай пабудовы* -прывядзенне зямельнага ўчастка ў прыдатны па мэтавым прызначэнні стан.	Мясцовы выканаўчы і распарадчы орган (калі іншае не ўстаноўлена Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь)		знос пабудовы і прывядзенне ўчастка ў зыходны стан ажыццяўляецца мясцовым выканаўчым і распарадчым органам (упаўнаважанай ім арганізацыяй). Будынак (матэрыялы) прызнаецца бяздомным і пераходзіць у камунальную ўласнасць па рашэнні
2	Самавольнае будаўніцтва на зямельным участку: 2.1 які выкарыстоўваецца не па мэтавым прызначэнні; 2.2 прадастаўленым дзяржаўным органам, які не мае паўнамоцтваў на прыняцце адпаведнага рашэння; 2.3 без правядзення аўкцыёну, калі прадастаўленне зямельнага ўчастка магчыма толькі па выніках аўкцыёну; 2.4 прадастаўленым з парушэннем устаноўленай чарговасці прадастаўлення зямельных участкаў; 2.5 без папярэдняга ўзгаднення месца размяшчэння зямельнага ўчастка, калі ў адпаведнасці з заканадаўчымі актамі патрабуецца яго правядзенне	-знос самавольнай пабудовы - прывядзенне зямельнага ўчастка ў прыдатны для выкарыстання па мэтавым прызначэнні стан - прывядзенне самавольнай пабудовы ў ранейшае, да ажыццяўлення самавольнага будаўніцтва, стан	*Абласны* (Мінскі гарадскі) выканаўчы камітэт (калі іншае не ўстаноўлена Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь):	- зварот у суд** за прызнаннем права ўласнасці на пабудову, калі ўчастак у прыватнай уласнасці (альбо пажыццёвым спадчынным валоданні) - законны набывальнік, які выканаў рашэнне абласнога (Мінскага гарадскога) выканаўчага камітэта, мае права ў судовым парадку патрабаваць ад прадаўца спагнання затрат (рэгрэсны іск) - у выпадку пп 2.2-2.5 можна патрабаваць у судовым парадку пакрыцця шкоды ў выніку незаконных дзеянняў (бяздзейнасці) службовых асоб за кошт дзяржавы.	- знос пабудовы і прывядзенне ўчастка ў зыходны стан ажыццяўляецца мясцовым выканаўчым і распарадчым органам (упаўнаважанай ім арганізацыяй). Спагнанне затрат у судовым парадку. -Участак у дзярж. уласнасці — адмова ад выканання рашэння прызнаецца адмовай ад права ўласнасці на будматэрыялы
3	Самавольнае будаўніцтва 3.1 без атрымання неабходных дазволаў на будаўніцтва, рэканструкцыю 3.2 без праектнай дакументацыі ў выпадках, калі неабходнасць яе падрыхтоўкі прадугледжана заканадаўствам, 3.3 з істотнымі парушэннямі горадабудаўнічых і будаўнічых норм і правіл, калі іншае не ўстаноўлена Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь	- працяг будаўніцтва (прыняцце пабудовы ў эксплуатацыю і яе дзяржаўная. рэгістрацыя ва ўстаноўленым парадку) - калі захаванне пабудовы не цягне істот. парушэнняў горадабудаўнічых і будаўнічых норм і правіл; - знос самавольнай пабудовы і прывядзенне зямельнага ўчастка ў прыдатны для выкарыстання па мэтавым прызначэнні стан - калі захаванне пабудовы цягне істотныя парушэнні горадабудаўнічых і будаўнічых норм і правіл;	*Мясцовы*выканаўчы і распарадчы орган (калі іншае не ўстаноўлена Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь)	- зварот у суд. Рашэнне суда аб прызнанні права ўласнасці на пабудову – падстава для прыняцця рашэння аб дзяржаўнай рэгістрацыі гэтага права - законны набывальнік, які выканаў рашэнне мясцовага выканаўчага камітэта, мае права ў судовым парадку патрабаваць ад прадаўца спагнання затрат (рэгрэсны іск)	- знос пабудовы і прывядзенне ўчастка ў зыходны стан ажыццяўляецца мясцовым выканаўчым і распарадчым органам (упаўнаважанай ім арганізацыяй). Спагнанне затрат у судовым парадку.

* - Знос самавольнай пабудовы выконваецца асобай, якая ажыццявіла самавольнае будаўніцтва, альбо законным набывальнікам, альбо за кошт такіх асоб.

** - Зварот у суд на працягу тэрмінаў, пазначаных у рашэнні, прыпыняе выкананне рашэння