Раскопкі ў а.г. Камень пацвердзілі: тут былі заходнія славяне

У нядаўнім інтэрв'ю вядомы беларускі археолаг Бубенка распавядала, што ў 1998 годзе яна разам са студэнтамі была на раскопках гарадзішча Камень у Лепельскім раёне Віцебскай вобласці.

Частка матэрыялаў, знойдзеных там, былі вывучаны і апублікаваны археолагам, а частка – чакала свайго часу. І вось нядаўна Таццяна Бубенька перабірала знаходкі і звярнула ўвагу на кераміку, нехарактэрную для нашых земляў. З знойдзеных фрагментаў склеіла цэлы гаршчок і зразумела, што гэта кераміка заходніх славян. Гісторык пракансультавалася з калегамі з Акадэміі навук, і яны пацвердзілі інфармацыю.

Пра што сведчаць гэтыя знаходкі? Яны ўказваюць на тое, што заходнія славяне з тэрыторыі Польшчы прасоўваліся на нашы землі і засялялі іх.

Каб адшукаць яшчэ больш матэрыялаў, Таццяна Станіславаўна праз амаль 20 гадоў разам са студэнтамі-валанцёрамі зноў адправілася на раскопкі на Лепельшчыну.

Археолагі разбілі лагер прама на гарадзішчы Камень – у цэнтры вялікай гары, адкуль адкрываецца цудоўны від навакол. Калісьці тут размяшчалася царква, да сённяшняга дня захаваліся прыступкі, якія калісьці вялі да храма, устаноўлены крыж.

«Гарадзішча Камень вядома з 50-х гадоў мінулага стагоддзя, – распавяла Таццяна Бубенька. – Гэтая тэрыторыя, зыходзячы з археалагічных знаходак, была заселена ў раннім жалезным веку і жыццё тут працягвалася да позняга сярэднявечча. Пра гэта сведчаць знойдзеныя рэшткі рэчаў, манеты, посуд».

Па словах археолага, за 19 гадоў, пакуль яна тут не была, рэльеф мясцовасці змяніўся, усё зарасло кустамі, і валанцёрам няпроста было вызначыць, дзе трэба капаць.

«У цэнтры паселішча нашых продкаў знаходзілася лабнае месца – плошча, мог быць свіран, – распавяла Таццяна Бубенька. – А вось жылыя дамы размяшчаліся па схіле, бліжэй да краю пляцоўкі. Таму мы тут і капаем. Да таго ж, нам давялося адступіць яшчэ далей, каб не закрануць пахаванні, якіх тут каля былой царквы каля сарака – іх мы знайшлі яшчэ ў 1998 годзе».

Археолагі прыехалі на гарадзішча ўсяго на пару тыдняў. За гэты час ім неабходна зрабіць нямалае раскоп, каб знайсці жыллё, развал печы-каменкі яны ўжо выявілі.

«Жыллё таго часу ўяўляла сабой паўзямлянкі, якая ацяплялася печкай-каменкай, – адзначыла археолаг. – А вось памеры яго, з усяго відаць, будуць немаленькія: метраў 6-7 у даўжыню і 3-3,5 – у шырыню. Спадзяюся, нам удасца раскрыць яго цалкам, і тады ў нас будзе поўнае ўяўленне пра тое, як тут у часы ранняга сярэднявечча жылі нашы продкі».

Сярод валанцёраў, якія працуюць на раскопках, – студэнты гістарычнага факультэта ВДУ імя П.М. Машэрава, выкладчыкі Дзмітрый Каваленка, Павел Токараў, Юлія Бахір – таксама, дарэчы, выпускнікі гэтага факультэта. Кіруе працай археолагаў Таццяна Станіславаўна.

Таццяна Бубенька сваю каманду падбірала старанна, запрашала тых людзей, з якімі гатова пайсці ў разведку. Таму, нягледзячы на розны ўзрост, у Камень адправіліся аднадумцы, якія, як выказалася археолаг: «прыехалі сюды не адпачываць, а нешта знайсці».

І ўжо за некалькі дзён раскопак ім ёсць чым пахваліцца. Хлопцы ўжо выявілі крамянёвы наканечнік стрэлы, некалькі старажытнарускіх праколак (шыла) Х-ХІ стагоддзяў, пару прасліц (грузік для ручнога верацяна).

А пакуль мы былі на гарадзішчы, валанцёры прынеслі Таццяне Бубенька некалькі фрагментаў керамікі.

«Вось яна – кераміка заходніх славян, – пракаментавала Таццяна Станіславаўна. – Бачыце, якія тоўстыя сценкі былі ў гаршка? А дно і зусім магло быць таўшчынёй больш за сантыметр. Яшчэ адна характэрная рыса – дробнае рыфленне, а не хвалісты арнамент як у нас».

Пакуль усе знаходкі заварочваюць у паперу і падпісваюць, затым іх перакладуць у скрынкі для захоўвання. Палова знойдзенага застанецца ў Лепелі, магчыма, будзе перададзена мясцоваму музею.

Вядома, побыт археолага няпросты: начлег у палатках, прыгатаванне ежы на адкрытым вогнішчы, а большая частка дня – цяжкая фізічная праца на раскопе. Дзякуй мясцовым жыхарам вёскі Камень: яны заўсёды гатовыя прыйсці на дапамогу. Спатрэбілася каса ці піла – калі ласка, трэба зарадзіць тэлефоны – без праблем. Так, дзякуючы сумесным намаганням, зямля і адкрывае археолагам свае таямніцы.