У новым выпуску YouTube-праекта БЕЛТА "Па факце: рашэнні Першага" мы распавядаем, як зараджаўся студатрадаўскі рух у Беларусі, чым ганарыцца беларуская моладзь і як яна апынулася на будаўніцтве атамнай станцыі і касмадрома Усходні. І, вядома, паслухаем Прэзідэнта. Чаму Аляксандр Лукашэнка пакінуў свой першы студэнцкі атрад і вырашыў сабраць асобную будбрыгаду, на што патраціў першыя заробленыя грошы? Будзе вельмі цікава.
Калі ў Беларусі з'явіліся студэнцкія будтрады
Афіцыйна датай зараджэння студатрадаўскага руху у Беларусі лічаць 1963 год. У гэты час Цэнтральны камітэт ВЛКСМ пастанавіў накіраваць студэнцкія атрады ў Казахстан для ўдзелу ў сельскім будаўніцтве. Пры беларускім камсамоле адразу ж быў створаны штаб, і свае студэнцкія атрады ў Казахстан накіравалі 16 ВНУ рэспублікі.
Зводны атрад з Беларусі ўдзельнічаў у будаўніцтве 362 аб'ектаў жыллёвага і культурна-бытавога прызначэння ў 41 гаспадарцы Заходне-Казахстанскага краю. У голай стэпе беларускія студэнты пабудавалі 100 жылых дамоў, 18 інтэрнатаў, 34 культурна-бытавыя аб'екты, майстэрні, школы, лазні, склады.
Але зараджацца студатрадаўскі рух у Беларусі пачаў значна раней. У найдрабнейшых падрабязнасцях гісторыю яго станаўлення ведае камандзір Рэспубліканскага штаба студэнцкіх атрадаў БРСМ Надзея Шахоўская.
"Калі прыходзяць хлопцы - удзельнікі студэнцкіх атрадаў ці проста моладзь - у наш музей, я распавядаю пра гэту фатаграфію: якім быў горад Мінск пасля Вялікай Айчыннай вайны. Менавіта з гэтых суботнікаў, нядзельнікаў па аднаўленні нашай краіны, я лічу, часткова зарадзіўся студатрадаўскі рух. Таму што тады, пасля вайны, пасля ўсіх перажытых горасці народ быў настолькі натхнёны і імкнуўся аднавіць і хутчэй наладзіць сваё жыццё, што быў гатовы працаваць суткамі", - адзначыла яна.
Студатрадаўскі рух адразу ж пачаў набіраць абароты. З кожным годам усё большая колькасць маладых людзей працавала на будоўлях, у калгасах і саўгасах сваёй краіны і ў іншых рэспубліках. Па-сапраўднаму знакавым для студэнцкіх атрадаў стаў 1974 год: у красавіку на будаўніцтва Байкала-Амурскай чыгуначнай магістралі выехаў першы Усесаюзны ўдарны атрад. У яго ўвайшлі камсамольцы з усіх саюзных рэспублік. У тыя гады асабліва важным для беларусаў стала ўдзел у будаўніцтве пасёлка Кічера. З першых дзён беларускія студэнты пайшлі на самы цяжкі ўчастак лесарубамі і вальшчыкамі лесу. Яны ішлі першымі. За імі цягнулася прасека пад лініі электраперадач і рэчышча будучай магістралі. Працоўныя подзвігі беларусаў удалося захаваць у фотасправаздачы аб працы атрада, своеасаблівы Інстаграм таго часу.
"Чым цікавы гэты альбом? Калі прыходзяць студэнты, яны глядзяць, у якіх умовах жылі і працавалі тады хлопцы, такія ж іх аднагодкі. І бачаць, якія аб'ёмы работ яны выконвалі, калі іх высаджваюць у стэпе, калі яны высякаюць гэтую прасеку, калі будуюць там жылыя пасёлкі. І ў спёку, і ў холад, і ў снег. Вось дзіцячы сад - там нарадзіліся 22 карэнныя бамаўцы-беларусы, калі так можна сказаць", - апускае ў гісторыю Надзея Шахоўская.
Чым займаўся ў студатрадах Аляксандр Лукашэнка
Сяброўства, рамантыка, першая ў жыцці праца… Студатрадаўскі рух развіваўся і ў наступныя дзесяцігоддзі. Дзясяткі тысяч беларускіх студэнтаў удзельнічалі ў будаўніцтве найбуйнейшых прадпрыемстваў. Узводзілі мемарыяльныя комплексы, рамантавалі школы, працавалі на меліярацыі земляў і будавалі жыллё для перасяленцаў з чарнобыльскіх рэгіёнаў. Напэўна, няма такога аб'екта, да якога б не былі датычныя байцы студатрадаў. І гэтая праца не спынілася нават з распадам Савецкага Саюза - унікальны выпадак для постсавецкай прасторы. Няхай маштабы былі ўжо і не такія вялікія, але беларускія студэнты працягнулі арганізавана выязджаць у розныя рэгіёны Расіі, Украіны, Малдовы, Чэхіі і нават Германіі.
Байцом студатрадаў, як, напэўна, і большасць людзей таго пакалення, быў і Прэзідэнт Беларусі. Сустракаючыся ў 2020 годзе з работнікамі завода "Атлант" і байцамі студэнцкіх атрадаў - удзельнікамі праекта "Атлант-2020", Аляксандр Лукашэнка распавёў пра свой досвед і на што траціў заробленыя грошы.
Кіраўнік дзяржавы прызнаўся, што ў яго быў як станоўчы, так і адмоўны досвед удзелу ў студатрадах. "Першы мой студэнцкі атрад быў пасля першага курса ў мяне. Мы паехалі на будоўлю і будавалі на вёсцы школу. Нейкі час я там працаваў, але арганізацыя была такая, што нам і не плацілі, і арганізацыі не было ніякай. Я плюнуў і з'ехаў, - распавёў Прэзідэнт. - З'ехаў працаваць да сябе дадому і стварыў атрад са школьнікаў. На мясцовым сельгаспрадпрыемстве сабраў дзяцей 9-10-га класа (дзесяцігодка была), і мы на збожжасховішчах у адным з гаспадарак бетаніравалі падлогі".
Аляксандр Лукашэнка адзначыў, што гэта быў для яго добры досвед зносін з хлопцамі як для будучага педагога, ды і падлеткі (а іх у атрадзе было каля двух дзясяткаў) былі задаволены. Але асабліва яму запомнілася праца ў меліярацыйным студатрадзе, і да гэтага часу ён памятае ўсю тэхналогію. "Каласальны досвед. Нават з таго першага студэнцкага атрада я вынес галоўнае - навучыўся ажыццяўляць мур цэглы, прытым роўна, па адвесе. Але вось з меліярацыйнага атрада я ўсё памятаю ў дэталях… Мы зарабілі тады вельмі шмат", - прызнаўся беларускі лідар.
На гэтыя грошы Аляксандр Лукашэнка змог тады купіць сабе неабходнае адзенне і абутак да пачатку новага навучальнага года. Ён растлумачыў, што, бо яго маці працавала даяркай, вялікіх грошай у сям'і ніколі не было, а таму ў студатрадах ён стараўся як мага больш зарабіць грошай, каб самастойна сябе забяспечыць. "Каб 1 верасня, скажу шчыра, прыйсці ў аўдыторыю і каб я знешне не адрозніваўся ад дзяцей багатых бацькоў", - падзяліўся ўспамінамі кіраўнік дзяржавы.
Як у Беларусі адраджалі студэнцкія будтрады
У 2003 годзе пачалося актыўнае адраджэнне студатрадаўскага руху. Дзяржава прадаставіла ім шэраг магчымасцей і прэферэнцый. Першымі аб'ектамі, якія даверылі моладзі, сталі рэканструкцыя "Хатыні" і Кургана Славы. За сваю працу студэнцкія атрады былі ўдастоены Падзякі Прэзідэнта Беларусі. Затым моладзевай будоўляй была аб'яўлена рэканструкцыя Аўгустоўскага канала. Але самым значным аб'ектам для хлопцаў стала будаўніцтва Беларускай атамнай электрастанцыі.
"Калі малады чалавек пройдзе студэнцкія атрады, папрацуе, з яго атрымаецца добры чалавек, таму што ён прайшоў гэту школу - маладога, пачынаючага работніка, школу настаўніцтва, школу калектыўнай працы. Для нас сёння гэта важна. Ні для каго не сакрэт: вельмі часта прапагандуецца, асабліва ў краінах Захаду, культура індывідуальнасці, адарванасці ад агульных праблем, нейкага асабістага брэнда. Гэта, напэўна, дзесьці і добра. Але калі дазіравана. Мы ж усё ж схільныя да калектыўнай працы, калектыўнай дапамогі адзін аднаму", - адзначыў першы сакратар Цэнтральнага камітэта БРСМ Аляксандр Лук'янаў.
З 2003 года праз студэнцкія атрады прайшлі каля 750 тыс. студэнтаў і навучэнцаў. Да працы прыцягваюць у тым ліку рабят, якія стаяць на прафілактычным уліку і знаходзяцца ў сацыяльна небяспечным становішчы.
"Ужо не першы раз мы з вамі падымаем тэму студатрадаў, і маю пазіцыю ў гэтым пытанні вы ведаеце. Я заўсёды буду падтрымліваць гэтае напрамак, таму што студатрады - гэта не толькі добрая школа для моладзі, але і сур'ёзны кадравы рэзерв. Зразумела, што прымаць студатрады ў рэгіёне - справа клапотная, магчыма, лішні клопат і турбота для мясцовых улад. Трэба аддаць належнае і БРСМ, і губернатарам, і працадаўцам за тое, што дапамагаюць моладзі, даюць магчымасць зарабіць, падымаюць прэстыж рабочых прафесій", - заявіў кіраўнік дзяржавы, выступаючы ў 2015 годзе на чарговым з'ездзе БРСМ.
Студатрадаўскі рух дазваляе зарабіць нядрэнныя грошы, але яго байцы прызнаюцца: галоўнае зусім не заробак, а новыя знаёмствы і сустрэчы, адукацыйныя паездкі, культурны абмен, фестывалі і турыстычныя злёты.
"Досвед нашай краіны вельмі цікавы калегам з Узбекістана. І мы разлічваем, што нашы атрады будуць узаемадзейнічаць з Узбекістанам, Казахстанам. Вядома, гэта перш за ўсё краіны постсавецкай прасторы. Але не трэба забываць пра такіх стратэгічных сяброў, як Кітайская Народная Рэспубліка. Там ёсць падобныя напрамкі. Мы гатовыя прапрацаваць пытанне, каб у нас з'явіліся сумесныя праекты. Тут няма межаў. Важна ставіць перад сабой мэту і да яе рухацца. Сумесная праца - гэта ў любым выпадку на карысць, тым больш дзеля міру і стварэння", - перакананы лідар беларускай моладзі.
Дзе працуюць студатрады
На працягу гэтага года ў студатрадах пабываюць каля 40 тыс. чалавек. Прычым - насуперак існуючаму вобразу - іх прыцягваюць да працы па абсалютна розных напрамках. Самыя запатрабаваныя і высокааплатныя - будаўнічы і вытворчы профіль. Байцы студатрадаў удзельнічаюць ва ўзвядзенні розных аб'ектаў - ад дзіцячых садкоў да атамнай электрастанцыі і нават касмадрома. "Вытворцаў" з задавальненнем прымаюць на мінскім "Атланце", дзе збіраюць аднайменныя халадзільнікі, на "Гарызонце", аўтамабільным і трактарным заводах.
"Вы ведаеце, што сёння мы працуем. Мы не ваюем, дзякуй богу. Не дай бог! Але нам не хапае працоўных рук, ёсць дзе прымяніць свае сілы. Стварайце рабочыя брыгады. Вам будуць рады на нашым новым заводзе "БЕЛДЖЫ", на БЕЛАЗе, на швейных і іншых прадпрыемствах. Гэта будзе ваш уклад ва ўмацаванне эканомікі краіны. Вазьміце шэфства над будаўніцтвам вялікага аб'екта. Назавіце яго моладзевым, каб таксама пакінуць свой БАМ у гісторыі ўжо сучаснай Беларусі. Кожны з вас павінен зразумець: нічога ў свеце не даецца без найцяжэйшай знясільваючай працы і выпрабаванняў, лёгкага хлеба не бывае", - падкрэсліваў Аляксандр Лукашэнка ў 2018 годзе на сустрэчы з моладдзю.
Да пасяўной і ўборачнай кампаній прыцягваюць сельскагаспадарчыя атрады. Хтосьці працуе ў сферы паслуг: цырульнікамі, афіцыянтамі, мерчандайзерамі, праваднікамі. Ёсць педагагічныя атрады - гэта правадыры ў дзіцячых аздараўленчых лагерах. Будучым медыкам дапамагаюць уладкавацца ва ўстановы аховы здароўя малодшым і сярэднім медперсаналам. Як і ў педагагічны атрад, сюды бяруць толькі студэнтаў адпаведнага профілю. Азеляненнем гарадскіх тэрыторый займаюцца экалагічныя студатрады.
Як дзяўчына з Сібіры сустрэла сваё каханне ў беларускім студатрадзе
Першым буйным прадпрыемствам, якое прыняло ў сябе студатрады, стаў "Атлант". У першы год там працавалі каля трохсот байцоў, у наступны раз іх колькасць павялічылася да дзевяцісот. Акрамя заработнай платы, "Атлант" забяспечваў ім пражыванне і харчаванне. Сёння гэта прадпрыемства - самае папулярнае месца для летняга заробку сярод рабят. Каб трапіць туды, трэба прайсці адбор. Конкурс - амаль два чалавекі на месца. А некаму там нават удаецца сустрэць сваё каханне. Напрыклад, расіянцы Крысціне Хубулавай. Сёння яна камандзір моладзевага вытворчага працоўнага праекта "Атлант-2023" - прадстаўнік Рэспубліканскага штаба студэнцкіх атрадаў. У Беларусі Крысціна апынулася дзякуючы студатрадам.
Дзяўчына нарадзілася і вырасла на Алтайскім краі Расіі. Першы атрад, дзе яна апынулася, называўся "Снежны дэсант", дапамагалі пажылым людзям і дзецям. Потым Крысціна трапіла ў студатрад, які працаваў на будаўніцтве касмадрома Усходні. Далей - працоўныя праекты ў Маскве, дзе яе заўважылі і прапанавалі паўдзельнічаць у студатрадаўскім руху ў Беларусі. "У 2019 годзе мяне адабралі ў Беларусь. Гэта была мая вар'яцкая мара з дзяцінства - трапіць у Беларусь, паглядзець, што гэта за краіна, якія тут гарады, - расказала яна. - Я паехала на сваю першую будоўлю ВМС "Горад маладосці".
У 2020-м яе ўжо запрасілі на вытворчы праект "Атланта", у якім былі задзейнічаны 13 студатрадаў з усёй Беларусі. Тады Крысціна была ў захапленні ад нашай краіны, але заставацца тут яшчэ не думала. Але праз год усё змянілася. У гісторыю ўмяшаліся пачуцці. "2021 год, я ўжо пачала задумвацца, што пара заставацца. Пасля праекта з'ехала на месяц у Омск і вырашыла, што ўсё роўна вярнуся сюды і буду тут працаваць далей на рух студэнцкіх атрадаў, каб іх далей развіваць. Плюс знайшла ў атрадзе сваё каханне", - збянтэжана прызналася дзяўчына.
Навошта моладзь ідзе ў студатрады
"З рабятамі мы пайшлі ў будатрад, каб летам хоць нейкае было занятак і падзарабіць за канікулы, - расказвае студэнт БІП - Універсітэта права і сацыяльна-інфармацыйных тэхналогій Максім Цырынскі. - Ёсць шмат ільгот. З нас не спаганяюць падаходны падатак. Таксама ва ўніверсітэце абяцаюць зніжку на навучанне".
Максім удзельнічае ў будаўніцтве інтэрната. Рабяты ўладкаваны тут падначаленымі рабочымі. Нядаўна яны, напрыклад, падрыхтоўвалі шахту ліфта, зараз займаюцца ўборкай будынка і тэрыторыі.
А Ян Рудакоўскі, яшчэ адзін студэнт БІП, на месяц стаў кантралёрам у гарадскім транспарце. Гэта яго першы досвед працы ў студэнцкім атрадзе. "Вырашыў пайсці папрацаваць, каб і бацькам дапамагчы, і самому зарабіць грошай. І для досведу таксама. Універсітэт даў такую магчымасць, я падумаў, а чаму б і не? Мне падабаецца", - распавёў хлопец.
Для яго калегі Валерыі Гарлачовай гэта таксама першы досвед. Дзяўчына вучыцца ў Беларускім дзяржаўным педагагічным універсітэце ім. М.Танка. Паводле яе слоў, яна хацела пайсці папрацаваць кантралёрам яшчэ ў мінулым годзе, але з-за вялікага конкурсу не трапіла ў студатрад. Сёлета ёй пашанцавала больш. "Нас тут вельмі добра прынялі. У нас была чатыры дні стажыроўка. А цяпер мы ўжо працуем самі як паўнавартасныя кантралёры", - падзялілася Валерыя.
Як камандзір студатрада звярнуўся да Лукашэнкі
Дзякуючы падтрымцы Прэзідэнтам студэнцкіх ініцыятыў важныя для краіны аб'екты атрымлівалі статус Усебеларускай маладзёвай будоўлі. У 2014 годзе ён быў прысвоены аб'ектам Беларускай атамнай станцыі, а з 2019-га - і аб'ектам сацыяльнай інфраструктуры ў Астраўцы. У мінулым годзе такі ж статус атрымала рэканструкцыя мемарыяльнага комплексу "Хатынь". А нядаўна адзін з байцоў студатрада прапанаваў кіраўніку дзяржавы аб'явіць аб'ектам Усебеларускай маладзёвай будоўлі Рэспубліканскі цэнтр патрыятычнага выхавання ў Брэсцкай крэпасці.
"Мы вывучым гэту вашу прапанову. Тым больш вы мне людзі не чужыя, родныя, - адказаў Аляксандр Лукашэнка. - Калі моладзь, БРСМ да гэтага далучацца, я буду вельмі рады аб'явіць гэту будоўлю маладзёжнай. Тым больш у "Хатыні" вы нас не падвялі".
Гэту ініцыятыву тады выказаў студэнт Брэсцкага дзяржаўнага тэхнічнага ўніверсітэта, камандзір студэнцкага будаўнічага атрада "Спадчына" Сямён Люльковіч. Хлопец прызнаўся, што, задаючы пытанне Прэзідэнту, вельмі хваляваўся. Але іншага адказу ад кіраўніка дзяржавы не чакаў.
"Цяпер, у чэрвені, мы будзем будаваць дзіцячы садок - гэта абласная будоўля. А пасля пачатку работ у Рэспубліканскім маладзёжным патрыятычным цэнтры пойдзем працаваць туды", - распавёў Сямён.
Што будавалі беларускія студэнты на касмадроме "Усходні"
Рашэнні кіраўніка дзяржавы адкрылі студэнтам дарогу не толькі на буйныя аб'екты ўнутры краіны. У красавіку 2022 года Аляксандр Лукашэнка, наведваючы разам з Уладзімірам Пуціным касмадром "Усходні", дамовіўся аб прыцягненні беларускіх спецыялістаў да ўзвядзення аб'ектаў на гэтай гіганцкай будоўлі. Не забыў Прэзідэнт і пра моладзь. Удзельнічаць ва ўзвядзенні касмадрома накіравалі лепшы студатрад Беларусі "Эўрыка".
"Мы займаліся будаўніцтвам жылфонду для работнікаў касмадрома і метэастанцыі. Нас было 11 атрадаў на праекце - адзін беларускі і дзесяць расійскіх. Працавалі ў парах з кваліфікаванымі спецыялістамі. Выконвалі такую ж працу, як і яны", - пагрузіў у дэталі экс-камандзір студэнцкага будатрада "Эўрыка" Вадзім Ложачнік.
Цяпер ён ужо камандзір Усебеларускай моладзевай будоўлі "Горад маладосці - 2023". У ранейшыя гады атрад Вадзіма неаднаразова ўдзельнічаў у будаўніцтве БелАЭС.
У чым галоўная каштоўнасць студатрадаў
Ужо сёння студатрадаўскі рух у Беларусі па сваім размаху абышоў вопыт савецкага перыяду. І ведаеце, у чым яго галоўная каштоўнасць? Ён не толькі прывучае маладых людзей да працы, але і вучыць цаніць тое, што створана іх рукамі, а гэта практычна ўся краіна. Як мы ўжо казалі, ад пасаджанага дрэва і новага дзіцячага садка да цэлай атамнай станцыі. Гэта дорага каштуе. І, вядома ж, студатрады раскрываюць рабят, дапамагаюць ім стаць сапраўднымі лідарамі.
"Гэта сям'я. Гэта такая родная сям'я, родныя людзі, якія з табой на адной хвалі, разумеюць цябе з паўслова, - спрабуе стрымаць эмоцыі Надзея Шахоўская. - Калі ты выходзіш на сцэну і кажаш, што гэта вельмі важна, калі камісары запальваюць сэрцы байцоў, калі камандзіры вядуць рабят да галоўнай мэты. Бо галоўнае для камандзіра - адпавядаць і дзейнічаць. Гэта два стымулы, два постулаты, якім мы вучым сваіх камандзіраў".
Адпавядаць і дзейнічаць - сапраўды важныя якасці. Гэтаму вучыць моладзь і кіраўнік дзяржавы. Вучыць на сваім прыкладзе.
Праект створаны за кошт сродкаў мэтавага збору на вытворчасць нацыянальнага кантэнту.
Крыніца: belta.by