Блізкі Усход… У гэтым рэгіёне перасякаюцца інтарэсы многіх дзяржаў. І тых, хто паблізу, і тых, хто знаходзіцца далёка і нават за акіянам. А ў сучасным свеце не дай бог трапіць у зону чыіхсьці інтарэсаў – пачнецца такі замес… Тыя ж Сірыя і Ліван. Гэта зусім не бедныя краіны, з багатай гісторыяй і сур'ёзнымі перспектывамі. Так, не без унутраных супярэчнасцей. Але калі нехта хоча атрымаць з гэтага сваю выгаду, чакай вайны. Беларусь, нягледзячы ні на што, якія б падзеі ні адбываліся на Блізкім Усходзе, ніколі не абарвала сувязі з дружалюбнымі дзяржавамі. І больш таго, заўсёды імкнулася ўнесці свой уклад у іх развіццё. Навошта? Пра гэта мы зараз і пагаворым. У новым выпуску YouTube-праекта БЕЛТА "Па факце: рашэнні Першага" мы раскажам, якую выгаду Беларусь шукае ў Сірыі і Ліване, ды і ў выгадзе ці справа, з якім пасланнем ад Лукашэнкі накіраваўся туды міністр замежных спраў Максім Рыжанкоў і чаму, па словах Прэзідэнта Беларусі, гэтыя дзяржавы заслугоўваюць вялікага будучага.
Што Беларусь чакае ад Сірыі і Лівана
Беларусь сапраўды мае шмат сяброў на Блізкім Усходзе. Аб'ектыўна хтосьці з іх багацейшы, хтосьці – бяднейшы. Але, як паказала практыка, беларускае кіраўніцтва не мысліць такімі катэгорыямі і не дзеліць краіны на багатыя і не вельмі. Так, з кімсьці мы больш актыўна развіваем інвестыцыйнае супрацоўніцтва, да іншых жа прыходзім са сваімі таварамі і тэхналогіямі. Але з кім бы Аляксандр Лукашэнка ні праводзіў перамовы, ён заўсёды падкрэслівае: зачыненых тэм няма.
Такіх жа прынцыпаў Беларусь прытрымлівалася і пры выбудоўванні адносін з Сірыяй і Ліванам. Ніякай палітычнай кан'юнктуры і ўмяшання ва ўнутраныя справы. Толькі раўнапраўны і ўзаемавыгадны дыялог.
"Той патэнцыял, які мы напрацавалі за ўсе гады нашай дыпламатычнай прысутнасці ў рэгіёне Блізкага Усходу і ў адносінах з Сірыяй і Ліванам, дазваляе нам на дадзеным этапе – шмат у чым дастаткова пераломным у жыцці абедзвюх краін – захоўваць свае моцныя, устойлівыя пазіцыі як у двухбаковых адносінах, так і што тычыцца нашай пазіцыі па развіцці сітуацыі ў рэгіёне ў цэлым. Мы тут прысутнічаем выключна з жаданнем раўнапраўнага плённага супрацоўніцтва ва ўсіх абсалютна сферах нашага ўзаемадзеяння, і на двухбаковай аснове, і на міжнароднай арэне", - заявіў Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол Беларусі ў Сірыі і па сумяшчальніцтве ў Ліване і Іарданіі Юрый Слука.
Калі Беларусь стала развіваць адносіны з Ліванам
Давайце звернемся да гісторыі. І пачнем з Лівана, які ў свой час быў фінансавай і банкаўскай сталіцай Блізкага Усходу, за што і атрымаў неафіцыйную назву "Блізкаўсходняя Швейцарыя".
Беларусь і Ліван усталявалі дыпламатычныя адносіны вясной 1996 года і не спяшаючыся, але і не адкладаючы ў доўгі яшчык, сталі рыхтаваць фундамент для будучага ўзаемадзеяння. У 1997-1998 гадах краіны абмяняліся візітамі на ўзроўні міністраў замежных спраў, а на досвітку новага тысячагоддзя адбыліся перамовы кіраўнікоў урадаў. У ліпені 2004 года Беларусь наведаў Прэзідэнт Лівана. І ўжо тады чырвонай ніткай праз гэты візіт праходзілі словы Аляксандра Лукашэнкі: закрытых тэм няма.
Дарэчы, ужо да таго часу каля паўтысячы ліванскіх спецыялістаў атрымалі адукацыю ў Беларусі. У беларускіх ВНУ тады навучаліся яшчэ каля 400 ліванцаў. І гэта быў, напэўна, самы высокі паказчык сярод усіх замежных дзяржаў. Ды і зараз у Беларусі штогод вучацца больш за 600 студэнтаў з Лівана, прычым большасць з іх вяртаецца на радзіму падымаць сацыяльна-эканамічную інфраструктуру сваёй краіны.
"Мы толькі што дамовіліся з Прэзідэнтам аб тым, што аснову нашага супрацоўніцтва будуць складаць тавары грамадзянскага прызначэння. Мы павінны значна павялічыць гандлёвы абарот паміж дзвюма дзяржавамі. Але мы таксама канстатавалі, што ў адносінах паміж нашымі дзяржавамі няма закрытых зон, няма закрытых тэм. І калі ліванскае кіраўніцтва будуць цікавіць праблемы ваенна-тэхнічнага супрацоўніцтва, супрацоўніцтва ў галіне высокіх тэхналогій, мы з вялікім задавальненнем будзем падтрымліваць і гэтыя напрамкі. Што тычыцца пытанняў Блізкага Усходу, то ў нас разыходжанняў практычна няма па ацэнках і поглядах на праблемы блізкаўсходняга ўрэгулявання. Без удзелу Арганізацыі Аб'яднаных Нацый, прытым актыўнага ўдзелу, міру на Блізкім Усходзе дасягнуць будзе праблематычна", - падвёў вынікі першых перамоваў са сваім калегам Аляксандр Лукашэнка.
Чым запомніўся візіт Лукашэнкі ў Ліван
Менш чым праз год, у лютым 2005-га, кіраўнік дзяржавы наведаў з адказным візітам Ліван. Перамовы ў Бейруце сталі працягам дыялогу, пачатага ў беларускай сталіцы. У аэрапорце Аляксандра Лукашэнку сустракаў асабіста Прэзідэнт Лівана. У Бейруце бакі дамовіліся аб далейшых кроках па развіцці супрацоўніцтва ў прыярытэтных галінах: прамысловасці, фінансавым міжбанкаўскім узаемадзеянні, інвестыцыях, навуцы, адукацыі, культуры.
Ліванскі бок, як паведамляла прэс-служба беларускага лідара, праявіў зацікаўленасць да ўзаемадзеяння ў транспартнай сферы, у галіне электратэхнікі і станкабудавання, закупцы беларускіх сельскагаспадарчых машын.
"Вы заўсёды кажаце, што ў вас маленькая краіна і па колькасці невялікае насельніцтва, невялікі народ. Павінен сказаць, што вы самы вялікі народ, бо вы ўпораві, самастойна адстаялі свой суверэнітэт і незалежнасць, і не проста іх адстаялі, вы вызвалілі сваю зямлю, але вызвалілі сваю зямлю, каб яна засталася ў старажытных межах вашай дзяржавы. Я лічу, што ў гэтым самая вялікая веліч любога народа. І гэтым самым вы заслугоўваеце не проста павагі. Вы заслугоўваеце вялікай будучыні", - заявіў Аляксандр Лукашэнка журналістам у Бейруце.
Паводле яго слоў, Беларусь і Ліван знайшлі шмат агульных інтарэсаў, ды і ў цэлым у арабскім свеце наша краіна мае моцныя пазіцыі, падтрымка адчуваецца. "І нас ніколі арабскі свет не падводзіў. Таму мы з вялікім задавальненнем сюды прыязджаем, адчуваючы гэту падтрымку, і заўсёды не дарма прыязджаем. Зачыненых тэм у нас няма – ад Лівана, Сірыі і гэтак далей", – падкрэсліў Прэзідэнт.
У той час Ліван быў гатовы стаць для Беларусі брамай на блізкаўсходні рынак. На жаль, чарговая вайна і наступны за ёй унутрыпалітычны крызіс знізілі інтэнсіўнасць беларуска-ліванскіх кантактаў. Большая частка дамоўленасцей аказалася замарожана на нявызначаны тэрмін. Ды і цяпер сітуацыя на Блізкім Усходзе далёкая ад ідэальнай, але беларускі бок працягваў і працягвае дыялог з Ліванам.
Што абмяркоўваў Рыжанкоў з кіраўніцтвам Лівана
У лютым 2025 года міністр замежных спраў Беларусі наведаў з візітам Ліван. У складзе беларускай дэлегацыі былі ў тым ліку бізнесмены, якія гатовыя або ўжо працуюць з гэтай краінай. Праз Ліван яны таксама развіваюць супрацоўніцтва з іншымі дзяржавамі.
Максім Рыжанкоў перадаў Прэзідэнту Лівана пасланне ад кіраўніка беларускай дзяржавы. Аляксандр Лукашэнка павіншаваў свайго ліванскага калегу з прызначэннем на гэту пасаду і прапанаваў наведаць з візітам Беларусь. І гэта запрашэнне было прынята. У падмацаванне сваіх намераў Беларусь перадала Лівану 100 тон сухога малака і 10 аўтамабіляў хуткай дапамогі.
"Ліван з'яўляецца для нас доўгатэрміновым, добрым партнёрам. І, вядома, у гэтых умовах мы не можам кінуць адносіны і чакаць, калі тут нармалізуецца ўсё да ідэальнага стану. Мы бачым сваю місію дружбы з Ліванам у тым, каб дапамагаць менавіта сёння, калі наша падтрымка найбольш запатрабавана", – заявіў у інтэрв'ю журналістам Максім Рыжанкоў.
Беларусь гатова пастаўляць у Ліван харчаванне, дапамагаць у аднаўленні сельскагаспадарчай галіны і разбуранай інфраструктуры. Вядома, рэалізаваць усё гэта адначасова немагчыма. Тым больш Лівану зараз неабходна сканцэнтравацца на ўнутрыпалітычным парадку дня і захаванні міжканфесійнага балансу. Але ўжо тое, што нашы краіны вядуць адкрыты дыялог, да таго ж на вышэйшым узроўні, – вельмі добры сігнал і прыклад усім астатнім.
Навошта кіраўнік беларускага МЗС лятаў у Сірыю
Трохі раней кіраўнік знешнепалітычнага ведамства Беларусі наведаў з візітам Сірыю. Максім Рыжанкоў прыляцеў у Дамаск па запрашэнні сірыйскага боку. Літаральна за тыдзень да яго візіту Аляксандр Лукашэнка на адным з пасяджэнняў распавёў, што Сірыя прапануе супрацоўніцтва. "Просіць, каб нашы службовыя асобы прыехалі перагаварыць, вызначыцца", – не стаў хаваць кіраўнік дзяржавы.
Максім Рыжанкоў абмеркаваў з кіраўніцтвам Сірыі "розныя напрамкі супрацоўніцтва, прызванага спрыяць хутчэйшаму аднаўленню Сірыі". Міністр уручыў сірыйскаму лідару сертыфікаты на 50 аўтобусаў МАЗ, перададзеных у дар сірыйскаму народу ад Прэзідэнта і народа Беларусі. На працягу бліжэйшых месяцаў яны будуць выраблены і адпраўлены ў Дамаск.
На той сустрэчы Максім Рыжанкоў адзначыў, што Мінск гатовы працягваць гуманітарныя праграмы аздараўлення сірыйскіх дзяцей, якія рэалізуюцца пад патранажам кіраўніка беларускай дзяржавы і асабліва зблізілі абедзве краіны за апошнія гады. У свой час Аляксандр Лукашэнка, прапаноўваючы распрацаваць праграму адпачынку, аздараўлення і вучобы дзяцей з Сірыі, растлумачыў, што зыходзіць са звычайнай чалавечай ісціны: калі ты адгукаешся на чыёсьці гора, то дапамогуць і табе. Ну, а дзеці – гэта святое.
Паводле інфармацыі сірыйскіх СМІ, кіраўнік знешнепалітычнага ведамства правёў у Дамаску яшчэ адну цікавую сустрэчу – з кіраўніцтвам Службы агульнай разведкі. Разведка, як і дыпламатыя, любіць цішыню. Таму мы можам толькі будаваць тэорыі пра тое, якія тэмы абмяркоўваліся на гэтай сустрэчы і якія дамоўленасці былі дасягнуты. Можам, але не будзем.
Што збліжае Беларусь і Сірыю
Беларусь аказвае гуманітарную дапамогу Сірыі з 2015 года. За мінулы час сірыйскаму боку былі перададзены чатыры партыі грузаў, уключаючы дзіцячае харчаванне, прадукты харчавання, медыкаменты, медыцынскае абсталяванне, коўдры, дзіцячае адзенне і абутак, а таксама тэхніку МАЗ. У 2017-2024 гадах лагер "Зубраня" прыняў больш за 1,3 тыс. дзяцей з Сірыі.
Кіраўніцтва краіны, несумненна, памятае, як два гады таму Аляксандр Лукашэнка распарадзіўся накіраваць у пацярпелую ад землятрусу Сірыю гуманітарную дапамогу і перакінуць туды ваенных медыкаў для аказання дапамогі насельніцтву.
"Беларусы ніколі не былі ўбаку ад вайны ў Сірыі. Мы аказвалі і аказваем гуманітарную падтрымку сірыйскаму народу, асабліва дзецям, прычым выпрацавана праграма аздараўлення сірыйскіх дзяцей у Беларусі. Мы ў гэтым напрамку і надалей будзем так дзейнічаць", - падкрэсліў Аляксандр Лукашэнка ў лістападзе 2017 года на сустрэчы з прэзідэнтам Міжнароднага камітэта Чырвонага Крыжа.
Ці змогуць Беларусь і Сірыя перазагрузіць свае адносіны
Апошнім часам гандлёва-эканамічнае супрацоўніцтва Беларусі і Сірыі развівалася на фоне няпростых умоў. Разбурэнні транспартнай і сацыяльнай інфраструктуры, востры дэфіцыт фінансавых сродкаў у сірыйскага ўрада і зніжэнне пакупніцкай здольнасці насельніцтва... У 2021 годзе ўзаемны таваразварот паміж краінамі склаў $8,2 млн, а ў лепшыя гады ён перавышаў $86 млн. Беларусь экспартавала ў Сірыю спецыфічныя тавары, сухое малако, малочную сыроватку, лекавыя сродкі, трактары і седлавыя цягачы, а імпартавала аліўкавы алей, садавіну і гародніну, арэхі, каву.
Але сам факт нядаўняга візіту Максіма Рыжанкова ў Сірыю сведчыць аб тым, што Дамаск гатовы развіваць адносіны з Мінскам. І зноў жа - ніякай палітычнай кан'юнктуры, толькі раўнапраўны і ўзаемавыгадны дыялог. Як было заяўлена, сірыйскі бок мае намер рэфармаваць сферу транспарту, а значыць, запатрабаванай можа апынуцца і беларуская тэхніка. Таму бакі абмеркавалі магчымасць арганізацыі ў Сірыі зборкі аўтобусаў, сельскагаспадарчай тэхнікі, а таксама рэалізацыю іншых праектаў.
"Усё гэта рыхтавалася вельмі хутка і аператыўна. І сам факт таго, што нас прынялі, і прынялі сапраўды вельмі добра і на самым высокім узроўні (у абодвух выпадках былі праведзены сустрэчы з кіраўнікамі дзяржаў, прычым вельмі пазітыўныя і канструктыўныя, а галоўнае – адкрытыя), гэта добры знак, – сказаў кіраўнік беларускай дыпмісіі. – Нас тут ведаюць, нас памятаюць і, атрымліваецца, нас чакаюць. Гэта яшчэ адзін добры сігнал для таго, каб працягваць працу і нарошчваць тэмп нашага прысутнасці. Мы сябе нічым неканструктыўным, адмоўным сябе тут не праявілі. Усе нашы дзеянні заўсёды былі накіраваны выключна ў пазітыўнае рэчышча. Нагадаю, напрыклад, пра факт удзелу нашых медыкаў у аАН-скай місіі на поўдні Лівана. Нашы ваенныя ўрачы былі вядомыя не толькі на тэрыторыі воінскіх частак, яны ў вольны ад працы час лячылі мясцовых жыхароў".
Дырэктар Цэнтра міжнародных даследаванняў факультэта міжнародных адносін БДУ Мікіта Белянчэнка лічыць, што многае будзе залежаць ад таго, які ўнутры- і знешнепалітычны курс абярэ цяперашні ўрад Сірыі.
"Ці здольныя яны знайсці кампраміс з іншымі краінамі і ці здольныя яны знайсці кампраміс у рэгіёне, – сказаў ён. – Мы імкнемся развіваць адносіны з усімі краінамі і рэгіёнамі. Мы гатовыя аказаць пасільную дапамогу ў наладжванні міру ў рэгіёне. Я не ўпэўнены, што мы павінны прымаць да ўвагі гэтыя канфлікты, якія маюць хаатычны парадак, і адмаўляцца ад гэтага супрацоўніцтва. Наадварот, мы павінны ўсялякім чынам падтрымліваць палітычную сітуацыю ў гэтых краінах. Наша пазіцыя, калі мы падтрымліваем як Сірыю, так і Ліван, у далейшым знаходзіць водгук у іншых краінах Блізкага Усходу: Саудаўскай Аравіі, Аб'яднаных Арабскіх Эміратах, Амане".
У рэгіёне Блізкага Усходу ўсё няпроста. Але Беларусь мае намер працаваць там, нягледзячы ні на якія складанасці – яны ж калісьці скончацца. А заяўляць пра сябе трэба ўжо зараз, асабліва калі ў тваёй падтрымцы востра маюць патрэбу.
Калі ж мы будзем чакаць ідэальных умоў, каб зайсці на гэтыя рынкі, нас там ужо ніхто чакаць не будзе. Ніхто нават і ведаць не будзе пра нас. Мы проста-напроста спазнімся. Таму мы ўжо там, і не павінны адтуль сыходзіць ні ў якім разе, нагадваючы пра сябе ўсімі даступнымі спосабамі. У беларусаў гэта стварэнне і выключна канструктыўнае ўзаемадзеянне.